"Mỗi người chúng ta đều có một cây vĩ cầm trên ngực mình, và chúng ta làm lạc mất cây vĩ kéo để chơi nó. Một số người tìm thấy cây vĩ kéo trong những trang sách, một số tìm thấy trong ngọn lửa hoàng hôn, một số tìm thấy trong ánh mắt của một người nào đó... Mà mỗi lần cây vĩ kéo rơi khỏi tay họ dễ như một sợi cỏ hay một giấc mơ. Cuộc sống là sự tìm kiếm cây vĩ kéo để không cảm thấy trống vắng xung quanh chúng ta."
(Nguồn: viet-ve-ngay-da-qua)
Buổi chiều ngày 24 tháng 12 năm 2004, Wendy, cô sinh viên năm thứ hai đại học Dược Khoa đang đứng đợi chuyến xe lửa của thành phố NewYork để trở về nhà.
Tất cả các anh chị em của cô đều hẹn là sẽ về nhà đúng 7 giờ, để đoàn tụ trong buổi cơm chiều thân mật cùng cha mẹ, theo truyền thống của gia đình họ. Bỗng Wendy để ý đến một cặp nam nữ đang đứng cách cô vài bước, họ đang ra dấu bằng tay để giao lưu với nhau.
Wendy hiểu được thuật ngữ ra dấu bằng tay, vì trong những năm đầu đại học, cô đã tình nguyện làm việc trong trường tiểu học dành cho người khuyết tật, nên cô đã học được cách ra dấu tay, để trò truyện với những người câm điếc.
Vốn tính chịu khó học hỏi, Wendy đã khá thông thạo thuật ngữ này. Nhìn vào cách ra dấu của hai người khuyết tật ở trạm xe, Wendy đã “nghe lóm” được câu chuyện của hai người. Thì ra, cô gái câm hỏi thăm đường đến một nơi nào đó, nhưng chàng thanh niên câm thì “trả lời” là anh không biết nơi chốn đó. Wendy rất thông thạo đường xá trong khu vực này, nên cô mạnh dạn đứng ra chỉ dẫn cho cô gái. Dĩ nhiên cả ba đều dùng cách ra dấu bằng tay, để “nói” trong câu chuyện của họ.
Khi xe lửa đến trạm, thì Wendy và hai người bạn mới quen đã kịp thời trao đổi địa chỉ email cho nhau. Những ngày sau đó, ba người tiếp tục trò chuyện dùng tin nhắn của điện thoại di động, rồi dần dà họ trở thành bạn thần giao cách cảm với nhau.
Chàng trai kia tên là Jack và cô gái tên là Debbie. Jack cho biết, anh đang làm việc cho một hãng xuất nhập khẩu, và ở cách nhà Wendy không xa.
Từ những tin nhắn điện thoại, email thăm hỏi xã giao lúc đầu, cả hai dần dần tiến đến chỗ trở thành bạn thân lúc nào không hay. Đôi khi Jack đến trường đón và mời cô đi ăn. Cả hai thích khung cảnh êm đềm trong công viên, nên thường yên lặng đi bên nhau trong những giờ phút nghỉ ngơi.
Tuy phải ra dấu để trò chuyện, nhưng Wendy không cảm thấy bất tiện, mà cô lại có dịp trau dồi “thủ thuật”, để nghệ thuật ra dấu của cô càng lúc càng tinh xảo hơn. Đến mùa thu năm đó, thì hai người đã thân thiết như một cặp tình nhân. Wendy đã quên hẳn Jack là một người khuyết tật, cho nên lần đầu tiên khi Jack ra dấu “I Love You”, thì Wendy đã nhẹ nhàng ngả đầu vào vai anh.
Sau những giờ học, thỉnh thoảng Wendy cũng vào chatroom đấu láo với bạn bè, mỗi khi Wendy đặt câu hỏi “Bạn có thể có tình yêu với một người câm điếc hay không?”, thì hình như không có bạn bè nào của cô có được câu trả lời dứt khoát. Điều này đã khiến cho Wendy bị dày vò không ít.
Vào dịp lễ Tạ ơn năm đó, Jack tặng cho Wendy một bó hoa hồng kèm theo câu ra dấu: “Wendy có chịu làm bạn gái của mình không?” Wendy vừa vui mừng vừa kinh ngạc, nhưng sau đó, là những sự mâu thuẫn khổ sở trong nội tâm. Wendy biết rõ là cô sẽ gặp phải sự phản đối mạnh mẽ của những người thân.
Quả nhiên cha mẹ cô khi biết rõ sự việc, đã dùng đủ mọi phương thức, để mong lôi kéo đứa con gái “lầm đường lạc lối” trở về. Thôi thì hết chú bác, cô dì, lại đến các anh chị em, bạn học, được cha mẹ có vận động tới để làm thuyết khách.
Đứng trước áp lực này, Wendy chỉ có thể phân trần với gia đình về nhân cách cao cả của Jack, cô còn cho mọi người biết là thái độ lạc quan, đầu óc thực tế, tích cực của anh, đã khiến cô cảm thấy gần gũi hơn những bạn trai, mà cô đã từng quen biết trước đây.
Gia đình sau khi nghe giải bày, đã không còn quá khắt khe phê bình, mọi người dự định là sẽ gặp mặt Jack trước, rồi mới có thể đánh giá cuộc tình của hai người.
Cả nhà đồng ý là sẽ gặp mặt Jack vào trưa ngày 25 tháng 12, sau khi mọi người đã hưởng được một đêm Giáng sinh bình yên, cho tâm tư lắng đọng. Wendy đã có quyết định trong đầu, nếu như cha mẹ, anh chị của cô có những cử chỉ, hành động khinh miệt Jack, thì cô và Jack sẽ đi đến nhà thờ sau đó, để xin ơn và chúc lành của Thiên Chúa.
Trên đường dẫn Jack đến nhà, tâm trạng hồi hộp của Wendy, đã không thoát khỏi cặp mắt quan sát của Jack, anh mỉm cười ra dấu cho cô:
- Wendy yên tâm, bảo đảm với em là cha mẹ em sẽ hài lòng. Anh cho họ biết là anh sẽ thương yêu em, chăm sóc em suốt đời.
Đó là lần đầu tiên trong đời, cô sinh viên trường dược rơi những giọt lệ cảm động.Vừa vào đến nhà, Wendy nắm tay Jack đi đến trước mặt cha mẹ, cô nói:
- Thưa ba má, đây là Jack, bạn trai mà con thường nhắc đến.
Câu nói của cô vừa thốt ra, thì tất cả những hộp kẹo bánh, hoa tươi trên tay Jack, tức thời lộp độp rơi xuống đất, anh nhào tới ôm lấy cô vào vòng tay khỏe mạnh của anh.
Một điều mà Wendy không thể ngờ được, là cô bỗng nghe một giọng nói thảng thốt phát ra từ miệng của Jack:
-Trời đất, em biết nói à?
Đó cũng chính là câu mà Wendy muốn hỏi Jack.
Mọi người ngoài cuộc đều ngẩn ngơ ngạc nhiên, trong khi hai người trong cuộc thì ôm nhau cười, nói, la, hét, nhảy nhót như điên dại. Thì ra Jack cứ ngỡ Wendy là một cô gái câm, thế mà anh vẫn sinh lòng quyến luyến, mà còn muốn tiếp tục đi đến hôn nhân. Wendy cũng tự hào có quyết định sáng suốt, vì đã chọn được người tình trong mộng tuyệt vời nhất thế gian.
“…Thượng Đế của chúng ta đang ngự ở trên cao, hình như cũng đang che miệng cười cho trò đùa, mà ngài đã đạo diễn suốt một năm qua…”Dành cho những ai yêu, nhưng chưa dám thổ lộ cùng người mình yêu.
St
Nói về bệnh chụp hình thì bệnh nhân phần nhiều là phụ nữ ở lứa tuổi “quá hồi xuân” vì ngày xưa, thời còn trẻ trung xinh đẹp mấy nàng đâu có điều kiện để chụp hình nhiều.
Điều kiện kinh tế là một phần vì phần đông thời học sinh chỉ đủ tiền quà vặt còn khi ra đời phải lo cơm áo gạo tiền làm gì có thời giờ õng ẹo khoe dáng. Ngoài ra, chụp hình thời đó phải mua film và đi tiệm rửa vừa tốn tiền vừa mắc công nên có chụp cũng không được nhiều.
Bây giờ thì ngược lại. Tuổi hết còn xuân mà là “Quá luôn cái tuổi hồi xuân” nhưng tiền bạc rủng rỉnh, có tiền có thời giờ, có luôn smart phone chụp hình rẹt rẹt thoải mái không hạn chế. Cứ bấm máy một lần cả trăm cái cũng được sau đó xem lại xoá bớt, rồi chỉnh sửa màu sắc, ánh sáng, hình nền nên tha hồ mà chụp.
Hơn nữa ngày nay còn có nhiều website để photo shop xoá mụn và nếp nhăn, làm mịn trắng da như trứng gà bóc, hoặc làm mắt to ra, ốm thon, chân dài mênh mang còn sướng hơn đi thẩm mỹ viện vì khỏi tốn tiền và khỏi đau đớn. Nên mấy bà mấy cô ngu sao không chụp cho đã!
Nhỏ bạn hỏi tôi sao thấy mi chụp hình hay đeo kính râm vậy? Tôi giải thích:
- Mắt bây giờ có túi mỡ lại còn sụp mí. Đeo cái kính râm vô để che dấu vết thời gian rồi nhe răng cười là hình chụp ra sẽ tươi rói thôi. Và lỡ có nháy mắt hoặc nheo mắt vì chói nắng cũng không ai thấy!
Vậy là sau đó, thấy một đám bạn khi chụp hình đứa nào cũng đeo kính râm như tôi. Nhìn hình “tập thể” cứ như một đội binh hiệp sĩ mù! Tức cười lắm. Chụp ngoài trời đeo kính mát thì còn có lý chứ chụp trong nhà cũng đeo kính đen thui trông kỳ cục chẳng giống ai!
Có nhiều người bệnh nặng, ghiền đến nỗi cứ một cảnh mà nghiêng đầu qua, ẹo đầu lại, đứng lên, ngồi xuống, làm dáng đủ kiểu. Chụp xong banh cái hình ra xem kỹ từng sợi tóc, môi cười, ngón tay rồi bắt chụp lại. Họ đâu biết rằng ai mà có thời giờ banh cái hình của họ ra mà săm soi đâu chứ.
Người mang bệnh chụp hình sẽ làm khổ hoặc làm phiền cho thợ chụp hình bất đắc dĩ vô cùng vì cứ tưởng tượng cùng nhau đi chơi mà cứ bị bắt làm phó nháy. Không được thưởng ngoạn thì chớ mà cứ chụp cho họ xong là bị bắt sửa chụp đi chụp lại. Sùng gan thấy tía mà hổng dám than!
Chụp hình xong dĩ nhiên ai cũng chọn những tấm đẹp nhất khoe lên Facebook cho bạn bè xem. Thế là thiên hạ nhào vô lịch sự khen trẻ, khen đẹp túi bụi chứ dám chê à! Thế là càng chụp, càng khoe mới chết chứ vì hình như mình thấy mình cũng đẹp thật. Mưa lâu thấm đất mà!
Nhớ một ngày kia cô bạn chung sở gặp tôi nói:
-Dạo này chị Thanh đi chơi chụp hình đăng Facebook trông trẻ đẹp ghê hổng giống bên ngoài tí nào!!!
Ha ha ha! Lời nói hay nhất trong năm! Không biết có ai được khen giống tôi không nhỉ???
Bệnh chụp hình này là bệnh thời đại Smart Phone và Facebook. Nhiều người vì nó mà bỏ mạng vì rán kiếm hình độc đáo khoe Face như đứng chụp ở triền núi, bờ vực, thác nước, sóng lớn, trên đường rày xe lửa trước chuyến tàu đang phóng tới…v.v. Tôi cũng có lần đi bộ băng sông đang đông đá để chụp hình và quay phim khoe bạn bè trên Facebook. Giờ nghĩ lại mà thấy sợ vì trên mặt sông tuyết che phủ hết nhưng biết đâu bên dưới có chỗ chỉ đông một lớp đá mỏng, mình sụp chân xuống là dòng nước cuốn đi ngay không thể nào ngoi lên được.
May mà tôi chưa tới số chết để tự thú căn bệnh chụp hình của mình! Và cũng may nó không phải là bệnh nan y nên tôi đang tự chữa được sơ sơ. Mong là mọi người ý thức căn bệnh thời đại này để tự chữa cho mình khỏi cần đi gặp bác sĩ! Hi hi!
Thanh Mai
Sau khi dời lại chuyến đi về Mỹ cả 10 ngày vì cảm cúm, tôi đến New York vào cuối tháng 11. Một người bạn luật sư vừa thành công trong 2 phi vụ M&A lớn, kiếm được một mớ tiền và tậu cho hắn ta một biệt thự ngay sát bờ biển Long Island. Hắn có chút thì giờ và muốn gặp lại tôi sau bao năm vì cũng có vài chuyện làm ăn thú vị bên Đông Âu. Hắn hứa sẽ đón tôi ở phi trường, về nghỉ ngơi ở cơ dinh mới tại Long Island và hai thằng sẽ cùng “bonding” như hồi còn độc thân vui tính bên Indonesia.
Hắn cho tài xế đón tôi ở Kennedy, cáo lỗi vì vừa “dụ” được một cô siêu mẫu nào đó từ Croatia qua, phải đưa nàng đi ăn chơi ở Manhattan. Tài xế bỏ tôi ở Long Island và tên bạn hứa sẽ qua thăm sáng hôm sau. Đêm đó, gió từ biển thổi vào lạnh buốt. Một mình trong căn nhà rộng gần 1,000 mét vuông, tôi loay hoay tìm các nút điều khiển điện đèn vật dụng, và mất cả tiếng mới vặn được lò sưởi. Vừa ốm dậy, tôi run cầm cập và con vi rút cúm quái ác lại tái xuất hiện. Hôm sau, dù đã Thứ Hai, tên bạn vẫn còn miệt mài biệt tích với cô siêu mẫu và tôi phải kêu xe tự quay lại Mahattan, chui vào một khách sạn mid-town cho tiện việc đi lại.
Hai ngày tiếp đó, tôi có vài cuộc họp nhưng không hiệu quả vì đầu óc còn lâng lâng với thuốc trụ sinh và các cơn ho. Rời New York về lại California, tôi vẫn không gặp lại ông bạn cũ đã long trọng mời mình qua New York. Sau đó, Los Angeles cũng không khả quan hơn. Gió đêm của biển Malibu vẫn lạnh buốt như Long Island và tôi vẫn bị cầm tù trong nhà vì sức đề kháng cơn bệnh của mình càng ngày càng yếu.
Sau chuyến đi cả tháng trời không hiệu quả, tôi quay lại Việt Nam hôm Thứ Sáu vừa rồi. Ra khỏi phi trường Tân Sân Nhất, tôi lại cong người vì cái nóng giữa trưa. Nắng chói chang, nhưng xe cộ vẫn đông, ồn ào và vô trật tự như thường lệ. Có lẽ là bắt đầu tuần lễ Tết Tây? Bụi bặm, rác rười, những cư xử vô văn hóa của mọi người trên đường phố…vẫn tràn ngập. Nhưng lần đầu tiên, tôi không bực bội mà lại nhìn cảnh và người qua một lăng kính thú vị hơn. Cái cười của 3 em bé đong đưa trên chiếc xe máy của cha mẹ tại một ngã tư dường như ngây thơ và an toàn hơn chuẩn mực tôi thường phán xét.
Về đến nhà, tôi đi tắm xong rồi tự vào bếp pha một ly cà phê cho vừa miệng. Tôi nhớ cái bếp ở Long Island. Nó lớn hơn cả nguyên tầng dưới của căn biệt thự Phú Mỹ Hưng. Đủ mọi thứ đồ chơi cho một tay đầu bếp thiện nghệ, nhưng nó lạnh lẽo và xa lạ như cảnh trí dành cho một phim trường. Tôi còn nhớ phải mất 15 phút mới tìm ra cách làm một ly cappuccino trên chiếc máy quá tối tân. Còn chiếc máy làm cà phê ở đây, tôi vẫn lười chưa đi mua bình thủy tinh cô người làm đánh vỡ tháng trước.
Xong ly cà phê, tôi lần ra chiếc ghế bành quen thuộc, mơ màng vặn TV. Đài LA 34 mà tôi chưa hề nghe phát ra một bài vọng cổ buồn. Tôi thấy thanh bình trong cái nóng nhè nhẹ vừa đủ thấm mồ hôi.
Một người bạn từ Đà Lạt nghe tôi về nước gởi tặng một giỏ hoa hồng thật đẹp. Chiếc phone lại bắt đầu kêu, vài chục tin nhắn từ mấy ngày qua hiển thị. Một bữa tiệc tất niên với hơn 15 người bạn được tổ chức vội vã ngày hôm sau. Vừa chuyện nghiêm túc vừa chuyện bá láp nhưng tiếng cười nói không dứt.
Sợi dây ràng buộc với quê hương khá mỏng manh, nhưng tôi nghĩ mình không dễ gì thoát ra được. Mà chắc gì đã cần bay đi cả 20 tiếng để tìm con người đang tự tại qua tháng ngày thân quen?
TS. Alan Phan - Trích từ sách Góc nhìn Alan - Những bài chưa xuất bản
Đời người, luôn là một nửa này và một nửa kia: Một nửa nỗ lực, một nửa tùy duyên. Một nửa khói lửa, một nửa an nhiên. Một nửa mơ hồ, một nửa sáng suốt…
Cuộc đời ai cũng đều mong muốn vạn sự như ý, ước gì được nấy, nhưng hầu hết những chuyện diễn ra trong cuộc sống đều là không như ý nguyện, vậy thì làm sao có thể chuyện gì cũng đắc ý được chứ? Có một câu ngẫm rất đúng:
"Đời người đâu thể chuyện gì cũng luôn được như ý muốn, chỉ cầu mong mọi sự trên đời được vừa lòng một nửa thôi".
Điểm tuyệt vời của chữ “nửa” nằm ở chỗ chỉ cầu được vừa lòng “một nửa” là thấy thỏa mãn, vậy mới có thể thường lạc. Để ý một chút, ta sẽ phát hiện ra trong cuộc sống đâu đâu cũng là trí tuệ của “một nửa”.
1. Tình bạn: Một nửa là vương vấn, một nửa là lãng quên
Bạn bè không nhất định phải thường xuyên liên lạc, nhưng chắc chắn sẽ không quên đối phương.
Đôi khi tự nhiên nghĩ đến đối phương, trong lòng vẫn sẽ có một chút vương vấn nào đó.
Cho dù năm tháng đã trôi qua, nhưng tình bạn của ta sẽ mãi mãi không thay đổi.
Những người mà ta gọi là “bạn bè”, chẳng qua chỉ là những người khách qua đường trong cuộc đời của ta mà thôi.
2. Gia đình: Một nửa là hy sinh, một nửa là thu hoạch
Một gia đình hạnh phúc cần có sự hy sinh và cố gắng của mỗi người.
Quan tâm cha mẹ, giáo dục con cái, để gia đình của mình mãi mãi tràn ngập sự ấm áp.
Khi ta bị xã hội chèn ép đến nỗi không thở được, một nụ cười tươi của người nhà liền giúp ta lấy lại toàn bộ năng lượng, tiếp tục bước về phía trước!
3. Con cái: Một nửa là thiên phú, một nửa là bồi dưỡng
Mỗi một đứa trẻ đều là một hạt giống, chỉ có điều là thời kỳ nở hoa của mỗi hạt giống không giống nhau mà thôi.
Có một số loài hoa, sau khi cây non trồi lên khỏi mặt đất là có thể nhanh chóng phát triển, sau đó nở rộ rực rỡ. Nhưng có một số loài hoa thì phải trải qua giai đoạn chờ đợi lâu hơn.
Cha mẹ cần phải có sự kiên nhẫn trong việc nuôi dạy con cái, đừng vì nhìn thấy hạt giống của người khác ra hoa kết trái sớm, mà quả quyết rằng con mình không phải là hạt giống tốt.
Điều cha mẹ cần làm là tin tưởng vào con mình, chờ đợi ‘hạt giống’ của mình nở hoa, cũng có thể hạt giống của bạn sẽ không bao giờ nở hoa được, bởi vì ngay từ đầu nó đã định sẵn sẽ trở thành một cây cao chót vót!
4. Công việc: Một nửa là vận may, một nửa là cố gắng
Phần lớn thời gian của nhiều người đều là dành cho công việc, công việc không chỉ là sự bảo đảm cho cuộc sống gia đình, mà còn là nấc thang rèn luyện ý chí con người để đi đến một cuộc sống tốt đẹp hơn.
Người chỉ làm việc vì tiền lương thì công việc mãi mãi rơi vào trạng thái bình thường, sẽ khó có được sự phát triển theo thời gian.
Công việc chính là càng làm càng biết làm việc, càng biết làm việc thì càng có nhiều cơ hội.
5. Tiền bạc: Một nửa là ‘Thiên thần’, một nửa là ma quỷ
Khi tiền bạc cứu sống được tính mạng con người, thì tiền bạc là ‘Thiên thần’. Khi con người vì tiền bạc mà mất mạng, thì tiền bạc là ma quỷ.
Khi tiền bạc thỏa mãn nhu cầu bình thường thì tiền bạc là ‘Thiên thần’, khi tiền bạc làm tăng tham vọng và sự ích kỷ của con người, thì tiền bạc là ma quỷ.
Quân tử chỉ thích tiền tài có được một cách chính đáng, không ham thích tiền của bất nghĩa.
Bản thân tiền bạc vốn dĩ không có tội ác, mà chính sự tham lam của con người đối với tiền bạc mới là nguồn gốc của tội ác.
6. Hạnh phúc: Một nửa là giành lấy, một nửa là tùy duyên
Hạnh phúc là gì?
Hạnh phúc tưởng chừng là thứ hão huyền không thật, nhưng thật ra nó ở ngay trong tầm tay.
Hạnh phúc là khi ta khát nước, có một ly nước lọc để uống, ta không ngưỡng mộ đồ uống chức năng của người khác. Khi ta đói bụng, có một miếng cơm để ăn, ta không thèm những món sơn hào hải vị của người khác.
Mặt luôn tươi cười, cố gắng tìm thấy những gì mình xứng đáng nhận được, làm hết khả năng có thể, còn lại đều nghe theo ý Trời, vậy là sẽ hạnh phúc.
Nhưng nếu như ngay cả bát cơm ở trên bàn mà ta cũng không chịu đưa tay ra lấy, vẫn muốn chờ người khác bón cho ta ăn, vậy thì còn có hạnh phúc gì để nói nữa chứ?
7. Mơ ước: Một nửa là dũng cảm, một nửa là ảo giác
Socrates nói rằng: chuyện vui vẻ nhất trên đời này không gì bằng theo đuổi ước mơ.
Con người sống trên đời, từng bước đi đều rất khó khăn, có biết bao nhiêu người không thể vượt qua được những thử thách của cuộc đời, đi hết một quãng đường là cũng quên luôn nguyện vọng ban đầu của mình là gì.
Mỗi người trong chúng ta đều nên gieo trồng một hạt giống của ước mơ.
Ước mơ mãi mãi ở nơi xa, lúc ẩn lúc hiện, nó có thể trở thành hiện thực; nhưng cũng có thể cả đời này ta sẽ không thực hiện được.
Cũng giống như con đại bàng dũng mãnh trên bầu trời, vì có khát vọng với bầu trời xanh, đại bàng mới lao đi chinh chiến, gian nan một đời, con đại bàng dũng mãnh vẫn không thể bay lên tầng trên cùng của bầu trời xanh.
Nhưng ý nghĩa thật sự của ước mơ nằm ở chỗ dũng cảm đi bước đi đầu tiên, dám hành động vì mơ ước, chứ không phải chỉ nhìn vào ước mơ, suốt ngày mơ mộng hão huyền mà không làm gì cả, để thời gian trôi qua một cách lãng phí.
8. Cuộc sống: Một nửa là khói lửa, một nửa là niềm vui tao nhã
Cuộc sống luôn không thể tách rời mùi khói lửa của củi gạo dầu muối, nồi niêu xoong chảo.
Học cách tìm kiếm niềm vui tao nhã trong mùi khói lửa:
Những chậu cây ngoài ban công, mùi hương hoa trong những chậu cây; những cuốn sách bên đầu giường; những nơi xa xôi trong sách; những khung tranh treo trên tường, những câu chuyện trong những bức tranh…
Từng ngọn cây cọng cỏ, một cuốn sách một bức tranh, một bữa cơm và một chén trà, tâm hướng về tất cả những nơi mà chúng ta nhìn thấy, đâu đâu cũng là niềm vui tao nhã, nhiều lúc chúng ta chỉ thiếu một hạt giống phát hiện ra sự thơ mộng mà thôi.
9. Đời người: Một nửa là mơ hồ, một nửa là sáng tỏ
Trong những trải nghiệm của cuộc đời, ta luôn hiểu ra một số đạo lý từ trong sự mơ hồ, sau khi sáng tỏ rồi lại nhìn nhận một số sự việc một cách mơ hồ.
Sáng tỏ để trong lòng, mơ hồ sống hết đời.
Mơ hồ từ trong sự sáng tỏ, sáng tỏ trong sự mơ hồ, đây là một thái độ sống rất trí tuệ.
Hiểu ra được đạo lý bên trong, học cách sống an nhiên, thì đời người đâu đâu cũng là cảnh đẹp.
Thế giới luôn là một nửa này và một nửa kia:
Một nửa là trời, một nửa là đất.
Một nửa là nam, một nửa là nữ.
Một nửa là thiện, một nửa là ác.
Đời người, luôn là một nửa này và một nửa kia:
Một nửa nỗ lực, một nửa tùy duyên.
Một nửa khói lửa, một nửa an nhiên.
Một nửa mơ hồ, một nửa sáng suốt.
Nửa nhân nửa quả,
nửa được nửa mất,
những chuyện tương lai cũng chia làm hai phần, một nửa trả lại cho đất trời, một nửa nhường cho người đời.
Quá nhiều thứ một nửa, một nửa…
Đời người chính là nằm ở trong một nửa này một nửa kia, đi qua một nửa, còn lại một nửa, bỗng nhiên nhận ra, đã hơn một nửa cuộc đời rồi.
Làm người hay làm việc, cũng không mong cầu mọi mặt hoàn hảo, mọi chuyện trọn vẹn, chỉ mong đạt đến một nửa, như vậy mới có thể thỏa mãn và thường lạc, cuộc sống mới có thể an nhiên được.
Nguồn: ĐKN
1. Nếu đã trốn thoát khỏi sự yêu thích nồng nhiệt ấy, tự nhiên sẽ chẳng có những đau khổ bất chợt ghé thăm. - Thất lạc cõi người | Dazai Osamu
2. Lời thật lòng ở cõi đời này vốn chẳng nhiều, đôi má hồng của một người con gái còn hơn cả hàng ngàn câu nói. - Rickshaw Boy (Lạc đà Tường tử) | Lão Xá
3. Cô ấy phải làm được độc nhất vô nhị, có thế mới xứng với mối thâm tình vô song của anh. - Mười năm thương nhớ | Thư Hải Thương Sinh
4. Nhớ tháng ngày ta bé ton hon
Anh thích trò chuyện, còn em thích cười
Sóng đôi hai đứa, đào rợp bóng
Chim cao giọng hót, gió xao động rừng
Say giấc lúc nào, chẳng tự rõ
Hoa trong mộng ấy biết rơi bao nhành?
Hoa trong mộng ấy biết rơi bao nhành? | Tam Mao
5. Chẳng gì có sức thuyết phục hơn thời gian cả, bởi thời gian có thể thay đổi hết thảy mà không cần thông báo cho chúng ta. Vật đổi sao dời, là điều mà ai đi chăng nữa cũng chẳng thể chuyển xoay. Hãy quên người mà ta không có được ấy đi, những chuyện mà ta không thể làm gì ấy nữa, chi bằng quên hết đi. - Sống | Dư Hoa
6. Con người vì bản chất của sự sống mà sống, chứ chẳng phải vì bất kỳ thứ gì ngoài sự sống mà sống cả. - Sống | Dư Hoa
7. Một người phụ nữ có khí chất thực sự, chẳng bao giờ khoe khoang những gì cô ấy có, cũng chẳng nói với ai cô ấy từng đọc những cuốn sách nào, từng đặt chân đến nơi đâu, có bao nhiêu chiếc váy, từng mua món trang sức nào. Bởi vì cô ấy không có cảm giác tự ti. - Điệu múa xoay vòng | Diệc Thư
8. Cái gọi là vực sâu vạn trượng, nhảy xuống rồi, cũng chính là vạn dặm công danh. - Hướng về giản dị nơi tim | Mộc Tâm
9. Bạn sinh ra với đôi cánh trên mình, sao lại cam lòng bò chậm suốt chặng đường như loài sâu kiến? - You have wings | Jalal ad-Din Muhammad Rumi
10. Tôi luôn nghĩ rằng sau tuổi 18 là tuổi 19, sau tuổi 19 là tuổi 18, còn tuổi 20 thì mãi mãi chẳng đến bao giờ. Nhưng hiển nhiên là thời gian không nghĩ như vậy, tuổi 20 cứ bước đến lặng lẽ như vậy. - Rừng Na uy | Haruki Murakami
11. Tục sự tục vật khả nại, tục nhân bất khả nại. (Những chuyện dung tục, vật dung tục còn chịu được chứ kẻ dung tục chịu sao nổi) - Chim vân tước hót cả ngày | Mộc Tâm
12. Phải nhìn bằng trái tim thì mới thấy rõ ràng, những thứ thật sự quan trọng, mắt thường chẳng thấy được đâu. - Hoàng tử bé | Antoine de Saint-Exupéry
13. Tôi biết em ngớ ngẩn, phù phiếm, và có một cái đầu trống rỗng. Nhưng tôi yêu em. Tôi biết rõ mục đích và lý tưởng của em, chúng tầm thường và dung tục. Nhưng tôi yêu em. Tôi biết em chỉ là hàng loại 2, nhưng tôi yêu em. - The Painted Veil | William Somerset Maugham
14. Tôi gặp người, tôi nhớ rõ khuôn mặt người. Thành phố này sinh ra đã phù hợp để yêu đương, người sinh ra đã phù hợp với linh hồn của tôi. - Hiroshima, My Love | Marguerite Duras
15. Sau khi em đi, tôi đã sống một cách thật nghiêm túc. - Xứ tuyết | Kawabata Yasunari
16. Chưa nhận được sự cho phép, tôi đã tự tiện thích em vô cùng, có lỗi quá. - Đọc thầm | Priest
17. Thời gian quyết định việc bạn sẽ gặp được ai trong cuộc đời mình, trái tim của bạn quyết định việc bạn sẽ là người hiện diện trong cuộc đời bạn, mà hành động của bạn quyết định việc đến cuối cùng thì ai sẽ là người có thể ở lại. - Walden | Henry David Thoreau
18. Trước giờ người ta chỉ tin tưởng điều mà họ muốn tin tưởng. - Cựu hoan nhược mộng | Diệc Thư
20. Trưởng thành là sự khó khăn khi đứng giữa thoả hiệp cùng kiên trì. - Tiệm tạp hoá Namiya | Higashino Keigo
21. Mặc kệ tất cả những người trên thế giới này nói gì đi nữa, tôi vẫn cảm thấy rằng suy nghĩ của bản thân mới là chính xác. Cho dù người khác thấy thế nào đi nữa, tôi sẽ chẳng bao giờ làm nhiễu loạn nhịp điệu của bản thân. Những chuyện mình thích tự nhiên có thể kiên trì thôi, đã không thích rồi thì có làm sao cũng chẳng thể lâu dài được. - Rừng Na uy | Haruki Murakami
22. Truyền thuyết kể rằng, bởi vì ở Bắc Cực quá lạnh lẽo, vừa mở miệng nói chuyện thì lời nói đã hoá thành băng, chẳng thể nghe được, vậy nên người ở đó đành phải mang băng ấy về hơ lửa để nghe. Tình yêu sao? Đầu tiên dùng lời ngon ngọt để cắt băng cắt tuyết, cắt chúng thành những mảnh vỡ đầy tinh xảo, đun lên với rượu, như vậy, ta sẽ được hương vị khiến người đắm say. Lúc tình đương nồng, đừng dùng bếp lửa, hãy dùng một ngọn nến thôi, lại thêm một ly coffee, có thế mới không say ngất ngưởng được, để lại cho ta chút tỉnh táo duy trì. Nếu thất tình, không kịp chờ đến khi băng tuyết tan hết, thôi thì một mồi lửa cháy, đốt thành một mùa xuân mới vậy. - Nấu tuyết | Lâm Thanh Huyền
23. Chúng ta luôn thích lấy câu “Thuận theo tự nhiên” để qua quít những long đong lận đận, trắc trở đường đời. Lại có rất ít người chịu thừa nhận rằng, bản chất của thuận theo tự nhiên, thực ra là sự không cưỡng cầu sau khi đã cố làm hết khả năng, mà không phải hành vi chỉ biết xoè hai tay ra với vẻ thất bại. - Ricas
24. Chẳng ai có cuộc sống vẫn luôn hoàn mỹ cả, nhưng cho dù lúc nào đi chăng nữa, cũng phải nhìn về phía trước, ôm trong mình đầy những hi vọng, cứ như vậy ta sẽ đánh đâu thắng đó. - Tát dã | Vu Triết
25. Nếu anh gặp lại em, sau bao năm xa cách, nên chào em thế nào? Là nước mắt, là lặng câm. - When we two parted | George Gordon Byron
26. Sau này, cuộc sống của anh cũng chẳng tốt hơn trong tưởng tượng, một cuốc sống có tốt, có xấu, vàng thau lẫn lộn, thời gian cứu anh thoát khỏi vực sâu, đồng thời cũng đẩy anh xuống một vực sâu mới. Mặt biển gợn sóng xôn xao, mỗi đoá bọt nước đều là con sóng lớn. Trong khoảnh khắc ấy, anh soi rõ mình trong biển, anh chỉ ngồi đó, không nói một lời. Nhưng tôi biết, tất cả những gì tốt đẹp về tương lai, xuất hiện ngay ở trong trí tưởng tượng khi ta nghĩ về. Mà sự chia xa của hai ta, chính là ý nghĩa của gặp gỡ. Ngồi cùng chàng trên một con thuyền, thuyền vào bến rồi ta có chốn về riêng. - Vương miện gai | Thuyền Độc Mộc
27. Tất cả những kiên cường đều là kén bướm của sự mềm mại. - Quầy hàng quà vặt trên thị trấn Vân Biên | Trương Gia Giai
28. Trước giờ sự thực chưa từng có lỗi với ai cả, người có lỗi nhất ở đây chỉ có chính bản thân mình. Xin lỗi vì đã không cho cậu ăn uống đủ đầy, xin lỗi vì đã không cho cậu đi ngủ đúng giờ, xin lỗi vì hay khiến cậu bị bệnh, xin lỗi vì lúc nào cũng quên quan tâm đến xúc cảm của cậu. Xin lỗi nhé, chỉ biết nghĩ cách đi yêu người khác mà quên mất cậu - người yêu mình nhất. - Yêu bản thân là bắt đầu cho sự lãng mạn trọn đời | Vương Nhĩ Đức
29. Câu “Nhường cô ấy ba phần” mà anh hay nói, chẳng phải ba phần của “ba phần nước lặng, bảy phần bụi trần”, mà là ba phần của “ba phần trăng sáng chiếu khắp cõi đời”. - Vi thành | Tiền Chung Thư
30. Nguyện người mãi mãi bình an, dù cho hai ta đời đời không gặp. - Mười năm thương nhớ | Thư Hải Thương Sinh
31. Trước khi gặp cô ấy, tôi không sợ chết, không sợ việc đi xa, cũng chưa từng sầu lo vì năm tháng dài rộng. Bây giờ lại chưa bao giờ như lúc này, suy nghĩ rõ ràng về tương lai. - Bình Như Mỹ Đường | Nhiêu Bình Như
32. Mưa rơi xuống cho người giàu, cũng rơi cho kẻ nghèo, rơi cho người nhân nghĩa, cũng rơi cho kẻ bất nhân. Thực ra, mưa chẳng công bằng, bởi vì nó rơi xuống một thế giới không tồn tại sự công bằng. - Lạc đà Tường tử | Lão Xá
Weibo | Linh Lung Tháp
1. Khi ta muốn thiết lập ranh giới cá nhân thì việc đầu tiên cần đặt xuống chính là "nhu cầu đòi hỏi sự tôn trọng".
Xin thưa: TÌNH YÊU thì nó "không an toàn". 
Một cái va li nhựa cỡ vừa màu hồng rực. Một cặp kiếng gọng xanh lá non. Một ông già héo quắt nắng cháy đến tận lõi. Những vật chất tưởng chừng rời rạc chẳng liên quan gì nhau, nhưng bện nhau thành một.
Từ lúc ông già xuất hiện với hành trang sặc sỡ, khu chợ căng nhức bỗng chậm lại một nhịp, ai cũng đậu mắt lên kẻ đang kéo va li ung dung băng qua vạch vôi dành cho người đi bộ, hoặc dọc theo vỉa hè cồn cào cuộc bán mua, hoặc đứng/ngồi bên cạnh hành lý mà không làm gì khác.
Sự không làm gì càng lôi kéo sự nhìn vào, mùa này là mùa sôi sục kiếm tiền, sao có kẻ thờ ơ chẳng thiết. Rõ là khùng, nhưng thái độ nhàn nhã, thong thả của ông già khiến người ta ngờ. Ông khùng thật, hay là không? Sao đôi lúc ánh mắt ông nhìn kẻ lại người qua như cảm thương, chua xót?
Sao phơi thân ra dưới trời, đày đọa mình trong mưa nắng, mà mắt mũi mãn nguyện vậy? Ừ thì đúng khùng mới kéo va li luẩn quẩn mãi trên đoạn đường ngang qua chợ, nhưng chúng ta tỉnh mà cũng có thoát khỏi những con đường đâu, cũng xuôi ngược rạc rài chẳng biết bao giờ thực sự dừng.
Ngay đây thôi, trong tầm tay, tầm mắt, nhưng cảm giác ông già ở cõi nào đó, khác. Cách ông nhẩn nha lui tới khiến ta tin nơi chốn ông đang nhúng mình vào chẳng tạp nhiễm bởi âm thanh của những kỳ kèo ngã giá, tiếng còi xua người nán chờ đèn xanh, tiếng chửi bậy sau cú tạt đầu xe, tiếng rao hàng được thu sẵn tăng âm hết cỡ.
Nơi chốn không có những cây cân đã được chỉnh già, những sạp rau đẫm thuốc sâu, những thứ hải sản tắm mình trong hóa chất. Cả những người đứng ra che chắn, giúp đỡ ông già qua cơn mưa rào, hay cơn khát, cũng như thể được hít thở thứ không khí lanh lảnh cõi bên kia.
Chỉ có vậy anh bảo vệ cửa hàng điện máy mới che dù cho ông già đến tàn mưa mà chẳng vẻ gì sốt ruột, hay anh xe ôm những trưa nâng ly nước mía trước mặt ông già, tay kia giữ ống hút, nhẫn nại chờ tới khi nước cạn đến đáy.
Những lúc vậy, hỏi ông đi đâu đây, ông sẽ bảo đang đi về nhà, hỏi nhà đâu thì ông chỉ vào ngực mấy anh nói nhà đây. Nhưng khi người dưng không ở cạnh, hỏi nhà đâu ông già sẽ chỉ tay vào đất, bằng chất giọng cả quyết, “nhà đây”.
Những kẻ hỏi han ông già đa số là muốn chọc ghẹo cho vui, chỉ vài người thật sự tò mò, hy vọng đầu óc vô minh nhưng còn chút nhớ nơi chốn mình thuộc về. “Cái nhà quan trọng với con người ta lắm, như cái tên vậy”, một người bùi ngùi.
Kẻ nói câu ấy ngày nào cũng bắc cái ghế ngồi trước nhà bán nước sâm, nên chứng kiến ông già va li hồng diễu hành qua mấy lượt. Trước bà cáng đáng cả tiệm cơm phần, nhưng mấy cái khớp chân viêm nặng, cuộc mua bán trở nên lay lắt.
Căn nhà một trệt một lầu sau lưng người đàn bà được một tay bà dành dụm cất lên. Bà tin ở nhà cao cửa rộng mới gọi là ở.
Tin nhìn vào nhà đánh giá được giàu nghèo. Hồi kéo xe dừa tươi bán dạo, mỗi khi nép vào trú mình dưới cái bóng đậm đặc nhà ai đó, bà nhớ bóng nhà mình.
Cái bóng mỏng dính nằm ở bên sông, nơi có hãng nước mắm được coi là bề thế nhất thì cũng xuống cấp, vài ba nhà máy nước đá xập xệ, những trại cưa trại xuồng, dãy nhà sàn ọp ẹp chắp vá của dân lao động nghèo. Lúc đó bà nuôi một ý nghĩ ráo riết, mình sẽ đắp dài và dày bóng nó.
Giờ thì bà, trong những chuyển động cực hình với các khớp xương mục rã, di chứng của tháng năm lao lực, đã an trú dưới mái nhà mặt phố kiên cố, vẫn nghĩ bóng này chưa đủ chắc, dày, nên khi ngó vào ông già khùng nọ, bà giận hung.
Ông nhắc bà nhớ mình rồi cũng phải dọn đến nơi chốn khác, và dẫu thu vén chẳng chút nào ngơi, có thể bóng căn nhà cuối cùng ấy vẫn mỏng dính đến không che được cỏ. Nhưng bất chấp bao cảm xúc chung quanh, ông già tỉnh rụi.
Chờ đèn dành cho người qua đường bật xanh dưới nắng trưa, có khi xanh đến mười lượt mà ông vẫn đứng y một chỗ. Đứng đó và không làm gì, va li dựng ngay trước mặt.
Đôi lúc cột điện che khuất ông, không thấy nhân dạng đâu, nhưng nhìn hành lý người ta vẫn biết ông đang ở đó, đang nghỉ chân trong chuyến đi vô tận của chính mình.
Ông không biết mình thường được người đời nhắc trong bữa cơm, cuộc nhậu, những trò chuyện bâng quơ lúc trời đất mù mưa.
“Không biết thằng chả sắp tới nhà chưa”, ai đó thốt lên. Có thể là bà già nước sâm, ông nha sĩ có phòng răng hoang vắng, tay bảo vệ quán bar xăm trổ, chị bán bánh gai vừa bỏ chồng. Nhắc ông già va li hồng, lâu rồi người ta không còn ra giọng chạnh lòng hay cười cợt.
Họ còn gật gù khen phải, khi nhắc lại hành động chỉ tay vào bề mặt trái đất nói đây nhà mình. Cũng có lý chớ không phải không, cuối cùng thì con người ta, giàu nghèo gì, cũng về đúng căn nhà đó.
Nghĩ vậy, nhìn ra cuộc bán mua cảm giác được hơi ấm của bến bờ, nhìn thấy cái khối hình xa mờ. Bên kia đường, ông già ngồi xếp bằng trên gạch vỉa hè và không làm gì, không nhìn gì, đầu hơi nghiêng như mải lắng nghe tiếng gọi của hư vô.
---
BÊN CÕI
(Nguyễn Ngọc Tư, truyện ngắn đầu xuân trên báo TTO)
4 thời điểm vàng sẽ khiến bạn “giật mình” nhận ɾa những quy luật vốn hiện hữu của đời người mà đôi khi chúng ta lơ là quên mất.
1. Khi gặp hoạn nạn.
Người đời có câu: ” Cuộc đời là bọt nước. Chỉ có hai điều như đá tảng: tử tế khi người khác lâm nạn và can đảm tɾong hoạn nạn của chính mình”. Khi sóng yên biển lặng, xung quanh chúng ta có ɾất nhiều bạn bè người thân, tay bắt mặt mừng, vui cười thắm thiết, thế nhưng, khi gặp biến cố cuộc đời, liệu tɾong số bằng hữu ấy, bao nhiêu người có thể ở lại để đương đầu, nâng đỡ, dìu dắt ta qua sóng gió.
Chỉ có chính chúng ta, gia đình và những người bạn thân thật sự mới có thể vực ta dậy sau cơn hoạn nạn cuộc đời. Và cũng nhờ đó, ta mới nhìn thấu được lòng người ngay giả, ai quân tử, ai tiểu nhân, từ đó.
2. Khi lâm bệnh nặng.
Lúc còn tɾẻ, chúng ta có lợi thế về thời gian và sức khỏe, vì thế, đa phần không biết quý tɾọng, lao mình vào những cuộc vui thâu đêm suốt sáng, sử dụng chất kích thích, bạc đãi chính cơ thể của mình. Hoặc cũng có thể, vì ham kiếm tiềη, nên làm việc quá độ, khiến thể chất ngày càng suy nhược, đến khi lâm bệnh nặng, nằm tɾên giường bệnh, mới thấm thía sức khỏe quan tɾọng đến nhường nào.
Bạn không thể nào cảm thấy hạnh phúc với một cơ thể không khỏe mạnh. Dù tiền bạc, của cải, hay những thú vui kia có hấp dẫn thú vị như thế nào thì cũng chỉ toàn là vô nghĩa.
Vì thế, khi bệnh nặng, chính là lúc cuộc đời dạy bạn cách tɾân tɾọng sức khỏe – món quà vô giá của chính bản thân mình.
3. Khi về hưu
Khi ta ở đỉnh cao danh vọng, chức tɾọng quyềп cao thì luôn được săn đón bởi biết bao nhiêu người. Nhưng một khi quyềп lực đã không còn tɾong tay thì cục diện hoàn toàn thay đổi. Những kẻ xu nịnh tɾước kia, nay nhìn thấy ta cũng coi như không quen biết. Những người tưởng chừng như anh em thân thiết bỗng cũng hóa xa lạ, lạnh lùng.
Nhiều người sau khi về hưu mới có thời gian ngồi ngẫm nghĩ lại cuộc đời mình. Tham gia ᴄôпg tác nhiều năm, vì ham chức ham quyềп mà cấp tɾên chèn ép cấp dưới, vì muốn thăng quan tiến chức mà đồng nghiệp đấυ đá lẫn nhau.
Thế nhưng, những thứ đạt được cũng chỉ là vật ngoài thân, người mất đi ɾồi cũng chẳng mang theo được. Dù là lãnh đạo hay nhân viên, cấp tɾên hay cấp dưới, đến cuối cùng chẳng phải cũng đều về hưu sao?
Sớm biết chẳng có gì khác nhau thì tɾước đây hà tất phải tɾanh đấυ?
Hãy làm tốt việc của mình, đối xử chân thành với người khác, đó mới là việc nên làm. Hãy học cách sống khiêm nhường để không bị sự tự cao che mờ mắt, khiến ta tɾở nên ích kỷ và thiển cận.
4. Khi tɾút hơi thở cuối cùng.
Tɾớ tɾêu thay, lâm chung là lúc con người tɾở nên thông suốt nhất. Cuộc đời này quá ngắn mà cũng quá dài. Mọi ân oán tình thù đều chỉ như mây khói, ta hà tất phải cố chấp với chúng mà không học cách buông bỏ? Khi đã hiểu được đạo lý ấy cũng là lúc con người có thể nhắm mắt xuôi tay, ɾa đi thanh thản.
St
Bạn vừa cất một căn nhà. Nếu bạn thổ lộ với người Mỹ, người Mỹ sẽ hỏi bạn đã xoay sở với chi phí, các khoản vay, thậm chí tiền bảo hiểm của ngôi nhà ra sao. Trong khi đó, một người Nhật sẽ quan tâm liệu ngôi nhà có ở trong vùng thường xuyên xảy ra thiên tai hay không, kết cấu rung lắc đến đâu. Người Ý sẽ tò mò về việc bạn chọn nội thất trang hoàng theo phong cách nào, trong nhà có bao nhiêu món đồ cổ. Người Ba Tư sẽ gợi ý nền nhà được trải bằng loại thảm gì, màn cửa sổ nên treo chọn màu và hoạ tiết gì. Người Pháp sẽ muốn biết kiến trúc sư thiết kế xuất thân từ đâu, anh ta thích loại rượu vang nào. Trong khi đó, người Trung Quốc thì sẽ dò hỏi xem hàng xóm của bạn có phải là người Hoa hay không và khoảng cách từ Chinatown đến nhà bạn bao xa…
Người Việt Nam tư duy ngôi nhà theo mét vuông, tức, mặt bằng sử dụng. Điều này không phải nguyên do từ sự yếu kém về bộ môn hình học không gian. Tư duy được hình thành từ quá trình văn hoá, văn minh, lịch sử. Lịch sử Việt Nam là lịch sử của chiến tranh. Ngàn năm binh lửa ngoại xâm, nội chiến đã cho người Việt sự nhận thức cao về lãnh thổ, đất đai, là thứ không thể nhượng bộ cho giặc – “giặc đến nhà đàn bà cũng đánh”, “một tấc không đi một ly không rời”. Trong nền văn minh nông nghiệp, đất đai cũng là tư liệu sản xuất, đảm bảo đời sống, đem lại sự ấm no đủ đầy, cho nên, tấc đất tấc vàng.Rất dễ cho bạn nếu người đối diện là dân Việt Nam. Vì bạn chỉ cần nhớ chính xác diện tích sử dụng của căn nhà là đủ.
Có lẽ tư duy theo mét vuông tiếp tục là nếp nghĩ trong thời hiện đại. Đặc biệt trong quá trình đô thị hoá, bất động sản trở thành một thị trường đầy sôi động càng khiến người ta quá bận tâm xử lý mặt bằng nhưng lại thiếu những chăm chút cho giá trị tinh thần. Nói như TS.KTS Ngô Viết Nam Sơn, là đặt sai hệ quy chiếu lợi ích: “Lợi ích địa ốc cao nhất không phải lúc nào cũng chỉ đạt được nhờ vào tư duy mét vuông (thiên về số lượng mét vuông) như người ta thường lầm tưởng, mà còn có thể nhờ vào tư duy giá trị sống (thiên về “chất lượng” mét vuông).
Với tư duy mét vuông, nhà đầu tư thường hy sinh bớt các chỉ tiêu về chất lượng sống, như thu hẹp diện tích cây xanh, xây dựng quá dày đặc làm giảm sự riêng tư vì căn hộ thường bị các căn hộ khác nhìn thẳng vào và giảm sự yên tĩnh do tác nhân ồn và sự chung đụng với các hộ lân cận gia tăng. Người ta thường không thấy rằng công trình thấp tầng và mật độ xây dựng thấp mới là cao cấp nhất, chứ không phải công trình cao tầng”. Từ đây, có thể thấy được nguyên nhân sâu xa của việc đánh mất bản sắc đô thị đang diễn ra tại Hà Nội, TP.HCM.
Nhà ống phố cổ liệu có phải là kết quả của lối tư duy theo mặt bằng ?
Tư duy mét vuông cũng tạo ra những “biến chứng” khó chịu trong lối ứng xử với không gian sống của người dân, nó ít nhiều khống chế đời sống văn minh ở. Ý thức công năng sử dụng (chứ không phải sở hữu) đã làm suy giảm sự gắn bó cội rễ giữa con người với không gian sống nói riêng và hồn vía đất đai nói chung. Mặt khác, sự cắt rời không gian sử dụng ngôi nhà với không gian công cộng đã làm nảy sinh tâm lý thực dụng trong ứng xử văn hoá công cộng. Người Việt xem không gian công cộng là thứ “cha chung không ai khóc” nên khi cần thì lấn chiếm, lúc không cần thì tha hồ gây ô nhiễm bằng các hình thức khác nhau.
Một trong những điều nữa thể hiện tư duy mặt bằng đó chính là sự thiếu quan tâm đến những thiết kế đa dạng về không gian sống trong chính ngôi nhà mà chỉ quan tâm đến độ rộng, hẹp. Để là gì? Tôi tình cờ tìm thấy phần gợi ý cho câu trả lời trên ở phần Góp ý cho cuốn Văn minh vật chất của người Việt (Phan Cẩm Thượng, NXB Tri thức 2011), hoạ sĩ Phan Bảo, một trong những nhà nghiên cứu am hiểu về đời sống vật chất của người Việt ở đồng bằng sông Mã, vùng đất có nhiều di chỉ văn hoá cội nguồn người Việt cổ: “Ở xứ Việt ta, nhà cửa chỉ có một công năng: là nơi trú ngụ nói chung. Nhà ở có thể làm đình chùa, đền tạ và đình chùa đền tạ cũng có thể làm nhà ở về mặt kiến trúc (trừ hai món nhập khẩu là tháp và nhà thờ Thiên Chúa giáo). Hàng nghìn năm đi học đi thi mà cái nhà trường cũng chỉ là cái nhà ở ngã cửa ván ra hoặc trải chiếu nằm xuống mà viết. Có lẽ chỉ có kẻ sĩ Việt Nam là nằm bò toài ra mà viết, mà học, xong rồi có thể lăn quay ra ngủ luôn (xem Lều chõng của Ngô Tất Tố). Nhà Nho ta ư? Ăn cơm, viết sách, nghe hát và ngủ với cô đầu chỉ loanh quanh trên một chiếc chiếu. Vậy ở đâu trải chiếu thì ở đấy có đủ mọi chuyện. Vào chùa lấy chiếu chùa ra ta ngồi. Vậy cái nhà Việt Nam thật tối giản: trên có mái, dưới có nền (trong Nam bộ lại còn không có cả nền cao, nền nhà, nền sân, nền đường, nền vườn bằng nhau), chung quanh để trống, chỉ có mùa rét mới lấy liếp che lại, ở giữa trải chiếu, thế là xong. Nhà to hơn tức là nhà dài hơn vì chắp thêm gian (quy chế chính: 1 gian, 2 gian, 3 gian,… 11 gian, 13 gian là cung vua phủ chúa rồi). Tại sao ông tiến sĩ lại ngồi ghế chéo (Ghế chéo lọng xanh ngồi bảnh choẹ – thơ Nguyễn Khuyến)? Bởi vì ghế ấy cũng chỉ là tạ thôi, ông tiến sĩ về nhà với cha mẹ thì ngồi chiếu trải lên đất, lên công đường thì ngồi chiếu trải lên sạp, vua cũng thế thôi (vua Lê Cảnh Hưng bảo Nguyễn Huệ ngồi ghé lên sạp với mình – xem Hoàng Lê nhất thống chí). Vì thế, xem kiến trúc Việt Nam có gì mới lạ không thì xem chạm chắc ở mấy chỗ kẻ bẩy, tức bàn tay có nóc mái vậy. Có điều, ngói của đền miếu rất to nặng, đó là do ý muốn chống gió bão lật mái đấy. Nhà trống tha hồ cho gió lùa. Cơn bão năm 1905 ở Huế lật cả cầu Tràng Tiền mới làm xuống sông mà Ngọ Môn vẫn y nguyên chẳng sao cả.
Theo tôi, nghệ thuật kiến trúc không phải là nghệ thuật chạm khắc hay sơn vẽ. Và ta nên tách các món này ra.
Nhà sàn chẳng qua chỉ là một ngôi nhà có cái đặc biệt hơn mà thôi, Nó cũng là nhà tầng. Nhà cửa Việt Nam chuộng bóng tối là vì người ta chẳng cần ánh sáng nhiều làm gì. Phải chăng cần nhìn rõ các tượng Phật Thánh? Muốn đọc sách thì ra ngoài hiên rồi. Ngày nay có nhiều nhà hiện đại cao to (nhà dân dụng) nhưng cũng chẳng để làm gì ngoài chuyện đi ngủ, vậy nhà cửa đóng im ỉm suốt ngày có khách thì mời đi quán. Các ông hoạ sĩ mới đòi nhà sáng sủa thôi. Nhà dân nông thôn Việt Nam ta rất cần cái sân trước cửa, không phải chỉ để phơi phóng các thứ mà tiện dụng hàng ngày. Uống rượu buổi chiều ư? Trải chiếu ngoài sân. Nhà có đám ư? Dựng rạp ngoài sân. Do đó, sân này phải khô cứng và trống thoáng. Điều đó dẫn đến kết cấu nhà có hiên bè rất rộng, mỗi kẻ bẩy ra một khoảng kẻ nữa tức hè tính từ cột con ra rộng hơn 2m.
Công năng sử dụng nhà đơn giản, cho nên kiến trúc tối giản và đơn điệu. Trong kho tàng thành ngữ để chỉ người giàu kẻ nghèo trong xã hội đã có thấp thoáng cái tư duy về kiến trúc: gia cảnh nghèo thì gọi là “nhà ổ chuột”, “nhà rách vách nát”, “nhà xiêu vách đổ”, “nhà dột cột xiêu”, “nhà tranh đố sậy”, còn để chỉ những kẻ giàu có trong xã hội, thì: “kín cổng cao tường”, “nhà cao cửa rộng”, “nhà vàng gác tía”… Và vẫn với tư duy trọng về chất liệu và mặt bằng đó, người Việt mở rộng cách nói về những không gian sống rộng hơn ngôi nhà như sau: thường dùng thành ngữ “màn trời chiếu đất” để chỉ cảnh tiêu điều khốn khổ sau những trận thiên tai, địch hoạ, hay “nhà ngang dãy dọc” để chỉ sự giàu có của một cơ nghiệp hoặc sự khá giả sầm uất của một khu dân cư.
Còn đây, năm 1931, ông Phan Khôi phê phán về cái văn minh “kinh hoạch” phố phường trên báo Đông Tây (số 114): “Nhà cửa phố xá, cái thì lồi ra, cái thì lõm vào, chủ nó mỗi người cất theo mỗi ý riêng mình, không buộc phải đúng quy củ nào hết”.
Trong quá khứ của người Việt, mọi sự phấn đấu trong đời sống kinh tế dường như chỉ tập trung để đạt tới một mục tiêu – được sử dụng một ngôi nhà to, bề thế hơn là những giá trị sống thuộc về môi trường, văn hoá liên quan. Bàn tay của kiến trúc sư có lẽ chỉ có giá trị trong vài năm gần đây, khi đất chật người đông, làn sóng nhập cư vào đô thị ồ ạt, quá trình đô thị hoá nhanh chóng làm cho cơ hội ở rộng với nhiều người không còn, thay vào đó là những xoay sở giải pháp ở gọn. Mặt khác, truyền thông đã giúp người dân mở mang cái nhìn, tiếp thu văn hoá hưởng thụ, trình độ và nhận thức về chất lượng sống đã có những thay đổi lớn. Người ta nhận ra ngôi nhà không phải chỉ để đơn giản là trú mưa trú nắng hay… ngủ, mà còn để góp phần làm đẹp mỹ quan chung, bản thân nó phải là một không gian khoa học, đáp ứng những nhu cầu công năng và thụ hưởng những giá trị tinh thần, văn minh.
Nhưng còn lâu mới xoá bỏ được sạch cái dấu ấn tư duy mặt bằng, khi mà hiện nay, do sự chắp vá, bất nhất và thiếu đồng bộ về quy hoạch. Cho đến nay, tiêu chí đánh giá của Nhà nước về việc nhận diện không gian ở của người dân vẫn theo tư duy mét vuông. Một báo cáo gần đây của cơ quan chức năng, tại Việt Nam, nơi đô thị vẫn còn tồn tại nhiều hộ gia đình nghèo xoay xở sống trong những “ngôi nhà” chỉ 3m2, tiêu chuẩn còn thấp hơn ngưỡng chuẩn tối thiểu của điều kiện để xét, xếp vào diện vô gia cư trong thời bao cấp là < 5m2. Báo cáo trên cũng cho hay, trên lý thuyết thì từ năm 2.000 Nhà nước đã nâng chuẩn lên 6 – 8m2 thì được cấp nhà ở xã hội.
Theo tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam được tổng cục Thống kê công bố vào tháng 12.2009 thì trung bình diện tích nhà ở của mỗi người Việt Nam là 18,6m2. Cũng theo đợt điều tra này, thì tại Việt Nam cứ 2.000 hộ sẽ có một hộ không có nhà ở. Hộ không có nhà ở được định nghĩa là không có chỗ ở, hoặc không đáp ứng được 1 trong 3 điều kiện: có diện tích sàn tối thiểu 4m2; tường cao ít nhất 2m; có cấu trúc riêng biệt và độc lập. Trong các hộ có nhà ở, thì số hộ có nhà kiên cố chiếm 47%; nhà bán kiên cố chiếm 37,8%; nhà thiếu kiên cố chiếm 7,8%; và nhà đơn sơ chiếm 7,4%.
Mức độ tin cậy vào những con số thì còn tuỳ vào sự lạc quan hay bi quan của từng người tiếp nhận. Song cuộc điều tra trên cho thấy ngay cả trong tiêu chuẩn đánh giá nhà ở của một cơ quan chức năng, thì khái niệm chất lượng sống của một không gian ở mang lại cho con người chỉ có thể dừng lại ở mức độ “an toàn” (kiên cố) hay thiếu an toàn (không kiên cố, đơn sơ). Có thể tiêu chí trên phù hợp với một đất nước phát triển chậm, dân số tăng nhanh nên việc đảm bảo đời sống tối thiểu của người dân (chỗ ở) còn nhiều “tồn tại” nói chi đến chất lượng sống, sự hưởng thụ giá trị sống trong công trình nhà ở.
Tư duy mét vuông còn là một thứ hệ luỵ lịch sử. Điều đáng nói, là nó tác động không nhỏ đến tư duy quy hoạch đô thị. Sự hiện đại hoá bừa bãi, sự nao núng trong những chiến lược vươn cao vì mục tiêu công năng, mở rộng mặt bằng sử dụng theo cao độ đang giết chết những môi trường hài hoà và bản sắc đô thị và mỹ quan. Đa số các công trình kiến trúc gần đây lại lấy nguồn cảm hứng không từ xu hướng kiến trúc nhạy cảm với công nghệ mới, bền vững và quan tâm đến môi trường, lợi ích xã hội mà lại chọn lựa xu hướng lợi ích thương mại.
“Một cái lẩu kiến trúc” – KTS Olivier Souquet đã nói như thế về kiến trúc TP.HCM trên tạp chí Kiến trúc số 203, 3.2012. Ông viết: “Xu hướng thương mại: hoàn toàn tuỳ thuộc vào thị trường bất động sản vốn dĩ không ổn định, chỉ có thể làm ra những bản sao, nếu không theo mô típ “tân thuộc địa” thì là “tân phong cách Victoria”, pha một chút phong cách Á châu (mà cũng chưa chắc là đến từ châu Á). Tiêu biểu là những kiến trúc phong cách Singapore với các thứ cột Corinthe Hy Lạp, chẳng khác gì một cái lẩu kiến trúc và cũng chẳng nói lên được ý đồ là cái gì”.
Bao lâu thì người Việt sẽ quan tâm đến ngôi nhà của bạn theo hướng “ý đồ là cái gì”? Bao giờ thì người Việt hết tư duy không gian sống theo mặt bằng? Có lẽ sẽ không bao giờ. Vì người ta không chỉ có thể chắp vá và sửa chữa, không thể dọn sạch để làm lại. Quy hoạch kiến trúc rất khác với cách người ta thiết kế mỹ thuật cho một cái bánh kem.
Ngày nay, một đất nước thu nhập đầu người còn thuộc hạng thấp lại có những thành phố trung tâm được xếp vào hàng những đô thị đặc biệt có giá bất động sản cao bậc nhất trên thế giới là điều chưa hẳn là vui. Một thị dân thu nhập trung bình khó có thể nghĩ đến chuyện sở hữu một không gian sống tử tế trong thành phố mà họ gắn bó và cống hiến. Và đây là biểu hiện của một thứ “tư duy mặt bằng” mới: trong những câu chuyện, người ta vẫn dùng cụm từ “chỗ chui ra chui vào” để chỉ ngôi nhà.
Nguyễn Vĩnh Nguyên – Theo SGTT
