Sống chậm không làm bạn lùi về phía sau!

Giữa thế giới đầy rẫy căng thẳng với nhịp sống gấp gáp, ai cũng mong mỏi chút bình yên trong cuộc sống. Nhưng làm thế nào để được là chính mình và sống chậm lại để tận hưởng mọi thứ toàn vẹn nhất, dù là chỉ trong vài phút giây?

Đã bao lâu rồi bạn sống mà không lo lắng, tất bật với nhiều suy nghĩ bồn chồn vì phải chạy đua liên tục với cuộc sống? Tin rằng, giống như hầu hết mọi người, bạn cũng khao khát được sống chậm lại để tạm quên đi những nỗi lo, bởi tạm biệt chúng là điều không thể nào. Ít nhất là trong vài khoảnh khắc, vẫn sẽ có cách để ta tạo nên một vùng trời an định cho chính mình vẫy vùng mà mặc kệ mọi thứ, và điều đó chỉ có thể bắt đầu từ chính tâm trí của chúng ta.

Những khoảnh khắc bình yên vốn không quá hiếm, nó có thể là bất cứ lúc nào và đến vào lúc ta ít mong chờ nhất. Bạn có nhớ lần cuối cùng được dạo thong thả trên bãi biển, khi say sưa đọc một cuốn sách, hay cùng con nở nụ cười vì hoàn thành một việc nào đó đã lâu chưa thể làm cùng nhau. Những khoảnh khắc được sống chậm ấy, sẽ lấy đi khỏi tâm trí bạn những đau khổ, bực dọc và thay thế bằng một tinh thần thoải mái và nhẹ lòng. Đó chính là sự bình yên đến từ bên trong, không ai có thể làm phiền và vì chỉ kéo dài trong một thời gian, bạn cần tận hưởng chúng hơn bao giờ hết. Câu hỏi đặt ra là, làm thế nào có được một tinh thần thoải mái và cảm giác yên tâm trong cuộc sống của mình, quan trọng hơn, bạn trải qua nó như thế nào trong những lúc khó khăn và thử thách.

TED Talk từng có một video đặc biệt của Sam Berns, một diễn giả mang căn bệnh “progeria” mà chỉ có 350 người trên thế giới mắc phải. Anh ấy chỉ nặng 23kg, ở độ tuổi của một thiếu niên nhưng quá trình lão hóa nhanh hơn bình thường từ 5 đến 10 lần khiến anh trông như một ông già ở độ tuổi 70 hay 80. Bác sĩ chẩn đoán rằng anh ta sẽ không sống quá 13 tuổi, nhưng anh đã sống lâu hơn 4 năm so với dự kiến. Sam đã chia sẻ trong buổi talkshow rằng: “Buồn bã không mang lại cho tôi hạnh phúc, nhưng cũng không có nghĩa là tôi bỏ qua hoàn toàn cảm giác buồn này, tôi chỉ thẳng thắn chấp nhận nó và nhìn thẳng vào sự thật, đồng thời làm những gì tôi cần làm và vượt qua mọi rào cản.”

Sam là người luôn nhận định bản thân không-có-nhiều-thời-gian nhưng luôn cố gắng hướng tới, tìm kiếm mục tiêu và làm cho cuộc sống của mình nhiều màu sắc hơn. Và bạn cũng hãy nên như vậy. Chúng ta cần hiểu rằng cuộc sống là tất cả những điều không chắc chắn và chúng ta cần phải chấp nhận nó. Chấp nhận, là yếu tố quan trọng nhất để tìm kiếm sự an tâm cho chính mình. Sự chấp nhận không có nghĩa là bạn khiên cưỡng đồng thuận với một điều gì đó, mà nó thể hiện mức độ quyết đoán và nhận thức rõ ràng của bạn về những nhu cầu của mình.

Chấp nhận một người đã rời khỏi, chấp nhận một dự án bạn không ngừng cố gắng đã thất bại. Chấp nhận những gì không thể thay đổi. Chấp nhận mọi thứ tìm đến với tâm trạng cởi mở nhất. Và rồi khi tâm trí bạn bình yên, bạn sẽ không thực sự bị ảnh hưởng bởi những gì mọi người nghĩ về bạn. Học cách hài lòng với bản thân cũng là một kỹ năng. Bạn cần cho phép mình trải nghiệm những cảm giác “thất vọng”, “bất lực”, hiểu được sự vô thường của cuộc sống và học cách tha thứ cho những người khác, lẫn bản thân. Tất nhiên, bạn sẽ không dễ dàng đầu hàng, nhưng sẽ tốt hơn nếu bạn biết chấp nhận trạng thái “đủ tốt” tức không-hoàn-hảo và hạnh phúc với nó. Có thể chấp nhận những kết quả “không thể tránh khỏi” vốn chẳng dễ dàng, nhưng khi học được nó, bạn sẽ tiết kiệm rất nhiều thời gian, sức lực và những lo lắng với những tình huống nằm ngoài tầm kiểm soát rồi đối xử tử tế hơn với chính mình khi không còn đổ lỗi cho bản thân.

Sau khi chấp nhận, chúng ta có thể tìm cách thay đổi, dù không phải điều nào cũng mang đến những kết quả tốt đẹp, nhưng để những điều lãng phí qua đi và tập trung nuôi dưỡng cảm xúc để tận hưởng những giây phút hiện tại, đó cũng là một trạng thái của người biết “đủ” và giàu có trong cuộc sống.

Trong bối cảnh xã hội phức tạp này, dưới sự cám dỗ của danh lợi, con người khó có tâm hồn thanh thản. Hãy tưởng tượng một người phụ nữ giàu có làm việc ngày đêm nhưng ít khi có thời gian dành cho gia đình. Những gì người phụ nữ ấy có, là tiền bạc, là địa vị, nhưng họ lại thiếu những khoảnh khắc sum vầy cùng gia đình và sự an tâm khi nghĩ về những người thân yêu của mình. Những lúc như vậy, hãy cho phép bản thân được sống chậm lại một phút để tinh thần thoải mái và an ổn hơn. Tiền là tài sản quý giá nhất trong thế giới ngày nay, quyết định quan trọng đến sự thành công của một người, nhưng chưa chắc là thứ quan trọng nhất trong cuộc sống. Hạnh phúc của chúng ta vốn phụ thuộc vào trạng thái tinh thần, nếu một người thoải mái trong trạng thái tinh thần của mình thì người đó sẽ hạnh phúc và bình an. Mọi thứ đều là một trò chơi của trí óc. Nếu bạn bằng lòng với những thứ mình sở hữu, tâm trí bạn sẽ bình yên. Nhưng nếu bạn tham lam, bạn sẽ chạy theo những thứ vật chất và cuối cùng chỉ lo tích lũy thêm của cải.

Ảnh: Morgan Sessions

Cuộc sống không khó, nếu bạn học được cách sống chậm lại và giữ một trạng thái tâm trí đơn giản: Đó là biết sống cho mình, tận hưởng những cái đẹp và làm những điều khiến bản thân mỉm cười. Khi càng tiếp xúc với nhiều thứ, con người lại càng có nhiều nhu cầu hơn, và rồi tự do không còn là thứ người ta ham muốn nhiều nữa, nhưng trong những thời khắc không thoải mái, bạn sẽ thấy rằng quyền năng vô tận của một người chỉ được phát huy tối đa nếu họ giàu có về tinh thần. Đó là khi dù họ sở hữu nhà lầu xe hơi, nhưng vẫn biết ơn khoảnh khắc được ngồi xuống, tận hưởng một bài hát hay, ngồi trên chiếc ghế để uống một tách trà và ngắm gió mưa, sao trời. Đó là nơi thoải mái và tiện nghi nhất, nơi họ được là chính mình và có thêm một lần nữa cơ hội để lắng nghe lòng mình.

Cuộc sống rất thực tế, chúng ta sẽ đau khổ, băn khoăn và lo lắng, chúng ta sẽ đôi lúc phàn nàn về người khác, và không thiếu khoảnh khắc tự trách mình. Nhưng cuộc sống vẫn tiếp diễn, đừng quên đối xử với mỗi ngày với bằng tâm trạng tích cực, trân trọng những ngày tháng đi qua và rồi giúp trái tim từng non nớt, mềm dại trở nên mạnh mẽ, tỏ tường sau những va chạm cùng thế giới bên ngoài. Đối diện cuộc sống với tâm hồn thanh thản, chúng ta có thể nhận ra sự tĩnh lặng không phải là cô đơn và lẻ loi, mà là khả năng chiêm ngưỡng cuộc sống và lĩnh hội những bài học mà cuộc sống gửi gắm.

Đã bao giờ bạn nói với bản thân rằng muốn sống chậm lại để thoát khỏi sự bận rộn và tận hưởng cuộc sống một cách đúng nghĩa? Nhưng đến khi công việc bị quá tải, việc tận hưởng cuộc sống cũng khiến bạn e dè. Không biết từ lúc nào, trong quá trình quay cuồng của nhịp sống, bạn đã không thể cảm nhận hết được lòng mình, mà chỉ bị vùi dập trong hàng tá “deadline” khiến cuộc sống trở nên nhàm chán. Có người khi hoàn thành một dự án khó nhằn, sẽ tìm cách lẩn trốn hoặc giải phóng hết năng lượng trong những ánh đèn rực rỡ và âm nhạc sôi động. Nhưng, lòng không yên, cho dù ở đâu, cũng không thể tĩnh tại và tự do. Có người trái tim không muốn, nhưng không có lựa chọn nào khác ngoài chăm chỉ làm việc.

Đây là một sự thỏa hiệp, thỏa hiệp với sự cô đơn, day dứt mà không thể tìm thấy lối thoát. Sống chậm lại không có nghĩa là bạn không thể đảm bảo địa vị và của cải của mình trong xã hội, mà đôi khi, chỉ cần tạm dừng, để những ngày nghỉ thực sự là ngày nghỉ, bạn sẽ nhận ra đâu là điều quan trọng nhất giữa ham muốn vật chất của bản thân và cảm giác hài lòng với những gì bạn có, rồi sẽ tìm được cách để đạt được nhiều hơn mà không phải hy sinh thứ còn lại.

Ảnh: Oliver Pacas

Thực tế, tận hưởng và bận rộn không hề mâu thuẫn. Không quan trọng nếu bạn không có thời gian để đi du lịch vòng quanh thế giới, bạn vẫn có thể thăm thú những thành phố lân cận và trải nghiệm những điều chưa từng biết. Quan trọng là bạn có sẵn sàng tận hưởng cuộc sống này hay không, còn lại mọi thứ thật sự không thành vấn đề. Đừng để cuộc sống xô đẩy bạn, điều gì hiện đang ràng buộc bạn vào một lối suy nghĩ nhất định? Nó thường xuất phát từ những kiểu suy nghĩ theo thói quen. Và có những lúc, vì mắc kẹt trong những định kiến và suy nghĩ của chính mình đã khiến tâm trí bạn không thể giải phóng và cảm thấy tự do.

Sẽ có lúc khó khăn cho bạn dũng khí để vượt qua những rào cản của cuộc đời, và tìm kiếm sự yên tĩnh là tìm cách tốt nhất để sống chứ không chỉ là tồn tại. Bước vào sự yên tĩnh là bước vào vùng ánh nắng của tâm hồn. Cảm nhận sự yên tĩnh là cảm nhận một kiểu sống khác. Học cách sống chậm giúp chúng ta trân quý những thứ hiện hữu và theo đuổi sự bình dị giữa thế giới vật chất bủa vây. Tận hưởng cuộc sống một cách thích hợp không chỉ không lãng phí thời gian, mà còn giúp bạn có một tinh thần thoải mái để làm việc hiệu quả hơn. Muốn cuộc sống thêm vui vẻ, hãy không ngừng cống hiến làm việc, nhưng cũng nên làm bạn với “nhàn hạ”, đó cũng là một loại trí tuệ của cuộc sống.

Bài viết độc quyền của Tạp chí Nữ Doanh Nhân

Những căn bệnh đến từ “tâm tư”

Hãy lắng nghe cơ thể một cách yêu thương như cách bạn luôn nuông chiều và bảo vệ cảm xúc. Bạn có tin rằng mối liên hệ giữa tâm trí và cơ thể được kết nối và biểu lộ qua những căn bệnh tâm tư tích tụ theo thời gian?

Có những nguyên nhân gây bệnh nguy hiểm và một trong những nguyên nhân ấy đến từ chính tâm tư cảm xúc mà nếu không kịp điều chỉnh, nó có thể tạo ra những hậu quả khó lường. Mọi người thường tìm kiếm nguyên nhân của căn bệnh từ ngoại sinh, mà không biết chính nội sinh mới là gốc rễ cho bất kỳ loại bệnh tật nào. Đôi khi, cuộc sống xảy ra những sự kiện đột ngột có thể làm gián đoạn lối sống hoặc sức khỏe tinh thần của chúng ta. Những thay đổi không mong muốn khiến cảm xúc thất vọng dâng trào và biến chuyển thành buồn bã. Hay bồn chồn, lo lắng vì khối lượng công việc hàng ngày cũng có thể khiến cơ thể ngày một suy kiệt. Cơ thể của chúng ta phản ứng với cách chúng ta suy nghĩ, cảm nhận và hành động. Bạn có thể bất chợt buồn nôn khi căng thẳng đạt đến đỉnh điểm, hay ngất xỉu đột ngột khi chứng kiến một cảnh tượng vượt quá mức chịu đựng. Đó là những “cảnh báo” của cảm xúc và đòi hỏi chúng ta không thể xem nhẹ để quan tâm đến việc xây dựng một lối sống lành mạnh hơn.

 

1. Tim mạch

Khi rơi vào sự căng thẳng, huyết áp và nhịp tim của bạn sẽ tăng lên. Tệ hơn, nếu tình trạng kéo dài và dẫn đến căng thẳng mãn tính khi cơ thể tiếp xúc với mức độ không lành mạnh, các hormone căng thẳng sẽ tăng liên tục như cortisol, hay thay đổi bằng cách hình thành cục máu đông. Tất cả những yếu tố này có thể tạo tiền đề cho cơn đau tim hoặc đột quỵ. Các quá trình viêm cũng có thể xảy ra, vì căng thẳng mãn tính xuất hiện sẽ kích thích hệ thần kinh giao cảm giải phóng các chất trung gian gây viêm. Tất nhiên, viêm mãn tính là nguyên nhân chính hoặc góp phần gây ra các bệnh mãn tính – đặc biệt là bệnh tim. Đối với những bệnh nhân bị bệnh tim kèm theo lo lắng sẽ có nguy cơ tử vong cao gấp đôi trong vòng ba năm sau một biến cố tim mạch.

 

• Giữ cân nặng hợp lý
• Tập thể dục thường xuyên
• Hạn chế rượu bia và không hút thuốc
• Ngủ đủ giấc
• Thường xuyên kiểm tra huyết áp
• Quản lý căng thẳng bằng biện pháp thiền định, nghe nhạc, du lịch, các bài tập thở sâu,…

 

2. Hệ tiêu hóa

Bộ não và hệ thống tiêu hóa có tương tác chặt chẽ với nhau, sẽ dễ hiểu hơn nếu bạn thường cảm thấy đau bụng hoặc buồn nôn trước khi thuyết trình hay thực hiện một hành động mang lại kết quả. Nói cách khác, các yếu tố lo lắng, bồn chồn hay cảm thấy áp lực thực sự có liên quan đến các chức năng tiêu hóa bởi ảnh hưởng đến chuyển động và co bóp của đường tiêu hóa. Một số cá nhân được cho là đặc biệt nhạy cảm với triệu chứng cần phải quan tâm hơn đến những thay đổi trong hệ vi sinh vật đường ruột, bởi những những thay đổi đột ngột về tốc độ di chuyển của thức ăn trong ruột, hay phản ứng miễn dịch nếu không điều chỉnh đúng cách có thể dẫn đến rối loạn đường ruột mãn tính, chẳng hạn như “hội chứng ruột kích thích” (IBS) hay bệnh viêm đường ruột (IBD).

• Duy trì chế độ ăn giàu chất xơ (yến mạch, ngũ cốc, đậu, lúa mạch, bí ngô,…)
• Tham khảo Liệu pháp hành vi – nhận thức (CBT) hay Liệu pháp thôi miên nếu mức độ nặng và khó cải thiện
• Cố gắng hết sức để tạo ra một không gian thoải mái, vui vẻ

3. Sức khỏe tâm thần

Mệt mỏi, cáu kỉnh hay mất hứng thú về mọi thứ trong cuộc sống là những tình trạng thường xuyên xảy ra, đặc biệt ở người trẻ. Không có cảm xúc về bất cứ điều gì cũng chính là một “cảm xúc” nguy hiểm nếu không cố gắng vượt qua sẽ khiến bạn phải đối mặt với chứng trầm cảm, rối loạn cảm xúc lưỡng cực hay những bệnh liên quan đến sức khỏe tâm thần. Khi những cảm xúc lo âu ngày một lan tỏa và kéo dài, nó sẽ khiến thói quen sinh hoạt thay đổi và làm tổn hại đến thể chất lúc nào không hay bởi những dấu hiệu mệt mỏi, đau lưng tức ngực, rối loạn tiêu hóa, chóng mặt,…. Bất kể bạn chọn con đường điều trị nào, yêu cầu sự trợ giúp của chuyên gia hay người thân là bước đầu tiên để chống lại cảm xúc tiêu cực và bảo vệ sức khỏe tinh thần của chính mình trước khi làm ra những hành động liều lĩnh.

• Yêu cầu sự trợ giúp từ người thân hoặc tiếp nhận trị liệu từ chuyên gia
• Tăng cường các chất dinh dưỡng cải thiện tâm trạng như axit béo Omega-3
• Dành thời gian cho những thú vui hoặc lưu tâm đến sở thích mới
• Tăng cường kết nối xã hội bằng cách tương tác và giao tiếp nhiều hơn
• Tập trung vào những điều tích cực mỗi ngày

Trong cuốn sách bán chạy “You Can Heal Your Life” (tạm dịch: Bạn có thể chữa lành cuộc đời của chính mình), tác giả Louise Hay đã làm một nhiệm vụ to lớn trong việc xây dựng mối liên hệ giữa cảm xúc – cơ thể, từ đó đúc kết những biểu hiện bệnh tâm tư liên quan đến thể chất lẫn tinh thần mà bạn sẽ phải bất ngờ khi đọc dưới đây:

1. Nhạy cảm và dị ứng với những ai phản ứng thái quá, giả tạo ➜ DỊ ỨNG

2. Khó chịu với ai đó trong cuộc sống; cảm thấy phải hạ mình ➜ XOANG

3. Những cảm xúc không được thỏa mãn; cảm thấy hối hận, tội lỗi ➜ NGỨA

4. Cảm giác buồn phiền; tìm kiếm sự ngọt ngào trong cuộc sống ➜ TIỂU ĐƯỜNG

5. Tự tạo áp lực cho bản thân; muốn trở nên hoàn hảo ➜ CHỨNG ĐAU NỬA ĐẦU

6. Không chắc chắn về một điều gì đó; tự vô hiệu hóa bản thân ➜ NHỨC ĐẦU

7. Cảm thấy bất an; cảm xúc bị nhồi nhét; muốn được bảo vệ và sợ mất mát ➜ THỪA CÂN

8. Phẫn uất; cảm giác muốn trả thù và khó chịu về nhiều thứ xung quanh ➜ THẤP KHỚP

9. Tự chê trách bản thân và nghĩ rằng mình xấu xí ➜ MỤN CÓC

10. Chịu tổn thương trong thời gian dài; chạy trốn mối hận cũ ➜ KHỐI U

11. Phải tự ứng cử/đề xuất một thứ bản thân ghét bỏ (chức vụ công việc, lợi ích trong các mối quan hệ,… ) ➜ SUY GIÃN TĨNH MẠCH

12. Sự oán hận tích tụ lâu ngày; thất vọng kéo dài không lối thoát ➜ UNG THƯ

st

Thấp Nhiệt, Sát Thủ Vô Hình Gây Ra Bệnh Tật

Có rất nhiều người, rõ ràng cơ thể có rất nhiều triệu chứng bệnh lý, nhưng khi đi khám lại không tìm ra được nguyên nhân, xét nghiệm các chỉ số cũng ở trong ngưỡng bình thường. Nghe thì có vẻ vô lý nhưng đây lại là trường hợp mình rất hay gặp phải ở phòng khám Chân Như, bệnh nhân đến cầm theo một xấp giấy tờ xét nghiệm, tất cả chỉ số đều bình thường, nhưng cơ thể rõ ràng lại không hề bình thường mà không biết nguyên nhân ở đâu. Thực ra thì những vấn đề này Đông y đã nói rất rõ, và có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến. Hôm nay Bình sẽ nói đến một nguyên nhân rất hay gặp trên lâm sàng gây ra trường hợp trên: thấp nhiệt.

Trước khi đi vào phân tích chuyên sâu, chúng ta cần hiểu thấp nhiệt là gì. Thấp nhiệt ở đây là chỉ “thấp tà” và “nhiệt tà” kết hợp lại với nhau. Tà ở đây chúng ta hiểu đơn giản là tà khí - yếu tố gây nên bệnh lý ở đông y, trái ngược với nó là chính khí - miễn dịch của cơ thể chúng ta. Chúng ta hãy cùng nhau phân tích từng cái trước. 

Đầu tiên nói về “thấp”, chắc chắn chúng ta đã từng một lần ở đâu đó nghe thấy nó qua các cụm từ như: viêm khớp dạng thấp, thấp khớp, phong thấp,...Nói về thấp, nó là một trong lục dâm (sáu thứ khí gây bệnh), chúng ta có thể hiểu đơn giản là khí ẩm thấp. “Thấp tà” này có thể do bệnh nhân cảm nhiễm từ bên ngoài vào cơ thể - gọi là ngoại thấp, hoặc có thể do chế độ ăn uống sinh hoạt không phù hợp gây ra - gọi là nội thấp. Còn “nhiệt tà” thì sao, cái này thì dễ rồi. Chúng ta có thể hiểu nó là một thứ khí nóng, nhiệt. Cái gì cũng vậy, hài hòa cân bằng thì tốt, thiên lệch thái quá thì sẽ không tốt. Nóng, nhiệt quá mức thì sẽ gây bệnh cho cơ thể chúng ta.

Và thấp nhiệt, chính là sự kết hợp giữa “thấp tà” và “nhiệt tà” lại với nhau. “Thấp” bản thân nó là âm tà, nó nặng nên tính chất của nó là đi xuống, cái này đông y gọi là “thấp tính xu hạ”, nó giống như hình tượng của nước vậy. Còn bản thân “nhiệt” là dương tà, giống như ngọn lửa, luôn luôn thăng phát bốc lên trên. Nay thấp và nhiệt hợp lại với nhau, bình thường thấp tà sẽ đi xuống, nay hòa lẫn với dương nhiệt nên bị dương kéo lên trên dẫn tới không đi xuống được. Dương nhiệt vốn dĩ thăng phát đi lên trên, nay gặp thấp tà kéo xuống nên cũng không thể đi lên trên được. Lúc này thấp nhiệt cứ đứng như vậy, muốn đi lên cũng không đi lên được, mà muốn đi xuống cũng không xuống được. Trường hợp này giống như khi kéo co, mỗi bên có một lực kéo không ai nhường ai. 

Trên lâm sàng các bệnh lý do thấp nhiệt gây ra cực kì nhiều, hễ thấp nhiệt tích tụ ở cơ quan nào thì sẽ gây bệnh ở cơ quan ấy. Ví dụ như thấp nhiệt tích tụ ở âm bộ (bộ phận sinh dục), ở nữ thì  dễ dàng sinh ra bệnh lý đới hạ, viêm phụ khoa; ở nam thì dễ tiểu tiện khó, viêm tuyến tiền liệt. Nếu thấp nhiệt tích tụ ở đại trường thì dễ gặp tình trạng đau bụng đi phân nhão sệt, thậm chí nếu tình trạng nặng có thể xuất hiện đại tiện có máu, hậu môn nóng rát. Nếu thấp nhiệt tích ở bàng quang thì dễ gây ra viêm đường tiết niệu; tích ở tứ chi thì tứ chi nặng nề; tích ở dưới da thì thành viêm da; tích ở quan tiết (khớp xương) cân mạch thì cục bộ dễ bị đau nhức, phù thũng; thấp nhiệt khốn tỳ thì dễ dàng đầy bụng, chán ăn, buồn nôn,...

Và có một đặc điểm, những bệnh lý liên quan tới thấp nhiệt thông thường điều trị khá là khó khăn, dễ dàng tái đi tái lại khó mà dứt điểm triệt để. Vậy nguyên nhân tại sao lại như vậy, chúng ta hãy cùng nhau đi sâu phân tích bệnh cơ của chứng này, từ đó có thể đưa ra pháp trị hợp lý. 

Chúng ta đã hiểu, sở dĩ thấp nhiệt hình thành là do thấp tà và nhiệt tà hòa lẫn vào nhau. Vậy một câu hỏi được đặt ra là tại sao thấp tà và nhiệt tà hòa lẫn vào nhau? Đây chính là chìa khóa để hiểu được bệnh cơ và đưa ra pháp trị phù hợp. Và câu trả lời cũng rất là đơn giản: DƯƠNG KHÍ BẤT THĂNG.

Hoàng Đế Nội Kinh viết: tích dương vi thiên, tích âm vi địa. Trong cơ thể của chúng ta, dương khí cư ngụ ở bên trên, âm khí cư ngụ ở bên dưới, cái này là quy luật. Lúc này nếu như dương khí nếu ở bên dưới mà không thể thăng phát đi lên được, thì dương khí và âm khí sẽ hòa lẫn vào nhau, từ đó hòa làm thấp nhiệt. Thấp là âm tà, tính dính trệ nên sẽ trở trệ sự thăng phát của dương khí lại càng khiến bệnh tình nặng thêm, dây dưa khó khỏi.

Đọc đến đây chắc mọi người đã hiểu bệnh cơ của chứng thấp nhiệt, và từ đây có thể dễ dàng đưa ra pháp trị. Đối với chứng thấp nhiệt, tây y quy kết thành chứng viêm, và pháp điều trị cơ bản là sử dụng thuốc kháng sinh. Dùng kháng sinh chống viêm, đối với nhiệt tà (viêm nhiễm) có sự ức chế, lúc này nhiệt tà có thể hoãn, nhưng mà thấp tà vẫn tồn tại, dương khí vẫn bị trở trệ, thì dĩ nhiên không lâu sau lại tiếp tục hóa làm thấp nhiệt, và bệnh tình cứ tái đi tái lại như vậy.

Còn đối với đông y, người thầy thuốc đã hiểu được cái lý này thì điều trị lại cực kì đơn giản, chỉ cần vừa thăng dương vừa lợi thấp thì sẽ dễ dàng xử lí được. Vừa thăng dương đi lên phía trên, lại phối hợp với lợi thấp ở phía dưới, lúc này “thấp” và “nhiệt” sẽ tự động phân tách nhau ra, bệnh sẽ tự khỏi. Không hiểu được bệnh cơ và cái lý này, hễ gặp bệnh nhân thấp nhiệt, thầy thuốc cứ dùng các loại thuốc thanh nhiệt giải độc thì cực kì tai hại. Tại sao mình lại nói như vậy, bởi dùng thuốc thanh nhiệt thì nhiệt tà có thể hoãn nhưng thấp tà vẫn còn đấy, trước sau gì bệnh lý cũng sẽ quay lại. Có vài thầy thuốc lỗ mãng, nghĩ rằng dụng liều quá nhẹ, lực đạo còn chưa đủ, thế là dùng lượng cao thuốc khổ hàn, tổn thương dương khí. Dương khí đã ít, nay vì dùng thuốc sai mà tiêu hao không còn, lúc này thấp tà không thể hóa nhiệt, thế là từ nhiệt chuyển hàn, hóa thành hàn thấp. Một bệnh chưa trừ hết, một bệnh khác lại nổi lên, bệnh nhân liền sẽ cảm thấy hai chân lạnh. Dương khí khuy hư, hàn thấp nội đình, tỳ dương hao tổn. Tỳ dương hao tổn, không thể thăng thanh, lại hóa làm thấp, từ đây tạo thành một vòng luẩn quẩn u ác tính, chữa mãi mà không khỏi.

Trong cơ thể chúng ta tỳ vị cư ngụ ở trung tiêu, là đầu mối then chốt của sự thăng giáng xuất nhập. Tỳ chủ thăng, vị chủ giáng. Nếu tỳ không thăng và vị không giáng, thì bảo sao thấp nhiệt không hình thành. Thời đại bây giờ, chúng ta đa số làm công việc văn phòng trí óc nhiều, ít vận động, đã thế lại còn ăn quá nhiều, quá thừa chất so với nhu cầu của cơ thể, từ đấy cản trở sự thăng giáng của tỳ vị, thì thử hỏi làm sao mà không sinh ra thấp cho được. Đấy là còn chưa kể chúng ta còn thường xuyên uống rựa bia - thứ có sẵn thấp nhiệt. 

Vậy đâu là con đường đúng đắn để loại trừ thấp nhiệt và bảo vệ sức khỏe. Đấy chính là chăm tập thể dục thể thao và ăn thanh đạm. Ăn thanh đạm thì hạn chế nguy cơ sinh ra thấp tà, cholesteron, mỡ mãu,...Tránh ngồi hoặc nằm nhiều khiến dương khí trở trệ. Thay vào đó chúng ta hãy thường xuyên tập luyện thể dục thể thao, khi tập người nóng lên và mồ hôi ra sẽ khiến dương khí được thăng phát và tỳ vị được khỏe lên. Tỳ tinh mà thăng lên được thì thấp nhiệt giải tán và tiểu tiện cũng thông lợi, đây chính là lý luận muốn giáng thì trước tiên dùng phép thăng của Lý Đông Viên.

Một vài gợi ý chế độ ăn uống cho bệnh nhân bị thấp nhiệt:

-Hạn chế tối đa đồ ăn cay nóng, tránh làm “nhiệt” nặng thêm.

-Hạn chế ăn tối đa đồ ăn khó tiêu, nhiều dầu mỡ, nhiều đàm thấp khiến thấp càng thịnh, từ đó làm bệnh nặng hơn. Một vài thực phẩm chứa nhiều đàm thấp: hải sản, tôm, cua, cá (đặc biệt là lườn cá - bụng cá), đồ tanh nhiều,...

-Hạn chế ăn hoặc uống đồ ăn lạnh, dễ khiến thấp càng tăng.

-Hạn chế ăn đồ nếp, đồ nếp có tình nóng và dẻo dính, càng khiến “thấp” nặng thêm.

-Nên ăn nhiều hạt bí đao. Hạt bí đao, đông y gọi là vị thuốc “đông qua tử”. Vị này điều trị thấp nhiệt cực hay, chuyên dùng điều trị viêm đường tiết niệu, viêm phụ khoa,...Nó vị ngọt tính mát, có thể thăng dương và lợi thấp. Riêng hạt bí đao, có thể tán bột hòa nước uống hoặc hòa cùng cháo mà ăn.

Xin được chia sẻ hai trong số nhiều y án ở phòng khám chân như về chứng thấp nhiệt:

Y án 1: 

Bệnh nhân nữ, 38 tuổi, Hải Phòng. 

Ngày 10/3/2022 do ăn uống thất thường, BN xuất hiện triệu chứng ăn không ngon, khó tiêu, cảm giác cứ đầy hơi và ấm ách, bệnh nhân xuất hiện triệu chứng đau bụng và đại tiện phân nhão, sệt, dính, lúc đại tiện cảm giác nóng rát hậu môn và đau quặn bụng. Phân nặng mùi. BN còn kèm theo triệu chứng đau hạ sườn phải và đi tiểu vàng. Bệnh nhân đã dùng nhiều loại thuốc cả tây lẫn đông nhưng triệu chứng không đỡ.

Ngày 16/3/2022 bệnh nhân có nhắn tin qua zalo cho Bình, nhờ cắt thuốc. Qua các triệu chứng mô tả và nhìn lưỡi, chẩn đoán bệnh nhân bị thấp nhiệt. Do ở xa nên hướng dẫn bệnh nhân tự hòa bột sắn dây sống để uống.

Ngày 17/3 bệnh nhân nhắn tin bệnh tình đã khỏi.

Bình luận: đối với y án này, bệnh nhân rõ ràng bị thấp nhiệt, đại pháp để điều trị là thăng dương và lợi thấp. Do ở xa nên hướng dẫn bệnh nhân tự điều trị. Bột sắn dây trong đông y gọi là cát căn, vị ngọt tính bình. Cát căn có một tác dụng rất hay là có thể thăng dương khí. Dương khí được thăng, thấp và nhiệt tự nhiên phân tách ra mà bệnh khỏi.

Y án 2:

Bệnh nhân nam, 2x tuổi, Hà Nội.

Mấy hôm nay xuất hiện triệu chứng đau bụng, trướng bụng, đại tiện phân nhão. Lúc đại tiện kèm thêm triệu chứng đau quặn bụng, nóng rát hậu môn. Hỏi ra thì thời gian vừa rồi bệnh nhân có uống rượu bia nhiều và ăn đồ nướng. 

Chẩn đoán: thấp nhiệt

Phương: Cát căn hoàng cầm hoàng liên thang gia giảm

Cát căn 20g, Hoàng cầm 10g, Hoàng liên 4g, Ý dĩ 10g, Sài hồ 6g.

Bệnh nhân uống hết 1 thang, tất cả triệu chứng đều biến mất.

Bình luận: đồ nướng là thứ nướng trực tiếp trên than lửa, lại đa số là thịt cá hải sản, nên rất dễ sinh ra thấp nhiệt. Rất nhiều người, sau khi đi ăn đồ nướng về rất dễ xuất hiện các triệu chứng của thấp nhiệt. Chưa kể bệnh nhân còn uống bia rượu, là thứ đồ uống có sẵn thấp nhiệt.

Pháp trị thấp nhiệt là thăng dương lợi thấp. Phương đại biểu là Cát căn hoàng cầm hoàng liên thang, lấy đó làm nền để gia giảm. Trong phương cát căn vừa sinh tân vừa thăng khí của dương minh, hoàng cầm hoàng liên thanh nhiệt táo thấp, Ý dĩ lợi thấp kiện tỳ, sài hồ thăng khí của thiếu dương. Tư duy điều trị toàn phương rất rõ ràng, đúng với bệnh cơ và pháp trị, cho nên hiệu quả nhanh chóng.

st

Tứ diệu đế, bát chánh đạo

Diệu là hay đẹp, quý báu. Đế là sự thật chắc chắn. Tứ diệu đế là bốn sự thật chắc chắn quý báu. Đây là giáo lý căn bản của của đạo Phật.

Sau khi thành đạo, đức Phật Thích Ca liền nghĩ đến việc đem giáo lý mà ngài vừa chứng ngộ truyền bá cho chúng sanh. Ngài đã giảng trước hết cho 5 anh em Kiều Trần Như (trước đây cùng tu khổ hạnh với ngài). Sau khi nghe pháp, Kiều Trần Như là người đầu tiên trong số 5 người đã chứng nhập quả vị A La Hán, 5 người đã trở thành những đệ tử đầu tiên của đức Phật.

1.Khổ đế
Trước hết, đức Phật chỉ cho chúng sanh thấy rõ cảnh đau thương sầu khổ của cuộc đời. Ngài từng nói: “nước mắt chúng sanh nhiều hơn cả nước trong bốn đại dương”. Cái khổ được ngài hệ thống lại trong 8 loại:

• a- 4 cái khổ không ai tránh khỏi: sanh, lão, bệnh, tử. Bốn nỗi khổ này không ai tránh khỏi.
• b- Cầu bất đắc khổ: điều cầu mong mà không đạt được làm cho ta đau khổ.
• c- Ái biệt ly khổ: Yêu thương mà phải biệt ly nhau là khổ
• d- Oán tắng hội khổ: Ngược lại những người mình ghét cay ghét đắng mà phải gặp gỡ làm mình bực bội khổ sở.
• e- Ngũ ấm xí thạnh khổ: đây là nỗi khổ do cảm giác không vừa ý của năm giác quan mang đến.

2.Tập đế
Tập đế là giải thích nguyên nhân của khổ đế, đó là sự kết tập những nhân duyên, phiền não. Đại loại có thể chia là 10 thứ phiền não,


những phiền não nặng nề khởi sinh một cách ngấm ngầm chậm chạp nhưng mãnh liệt, rất khó diệt trừ:

• 1-Tham lam: ham muốn, luyến ái.
• 2-Sân hận: giận giữ, nóng nảy, thiếu kiềm chế.
• 3-Si mê: ngu muội, không thấy được sự thật.
• 4-Ngã mạn: tự cao, kiêu căng, khinh người.
• 5-Nghi ngờ: nghi ngờ bản thân, nghi ngờ người khác.

Những phiền não dễ sinh khởi nhưng cũng dễ trừ bỏ, đó là những nhận thức sai lầm:

• 6-Thân kiến: không hiểu luật vô thường, chấp vào bản thân là quý giá.
• 7-Biên kiến: cố chấp một bên, không đúng sự thật.
• 8-Tà kiến: lý giải tà bậy.
• 9-Kiến thủ: bảo thủ lý giải của mình, không chịu tin chánh lý.
• 10-Giới cấm thủ: thực hành những giới luật sai lầm.

3.Diệt đế
Tìm ra nguyên nhân đau khổ không phải để thất vọng chán chường, như một vài người hiểu sai về đạo phật. Có đau khổ thì phải có cảnh giới an vui. Cảnh giới an vui đó chính là diệt đế, nơi đã diệt hết những khổ đau, còn gọi là niết bàn.



4.Đạo đế
Đạo đế là con đường chấm dứt khổ đau, đưa ta đến niết bàn. Con đường ấy gồm có 37 phẩm được chia làm 7 chi gồm: tứ chánh cần, tứ niệm xứ, tứ như ý túc, ngũ căn, ngũ lực, thất bồ đề phần và bát chánh đạo. Trong đó, bát chánh đạo là quan trong nhất, 8 nhánh trong bát chánh đạo chính là:

• -Chánh tri kiến: nhận thức đúng đắn
• -Chánh tư duy: suy nghĩ chân chánh
• -Chánh ngữ: nói lời chân chánh
• -Chánh nghiệp: hành động đúng đắn
• -Chánh mạng: nghề nghiệp mưu sinh chân chánh
• -Chánh tinh tấn: siêng năng chân chánh
• -Chánh niệm: tưởng nhớ đúng đắn
• -Chánh định: tập trung đúng đắn

CLIP MINH HỌA 

📖📖

Trải qua 2500 năm trước, một chàng thanh niên đã lên đường từ bỏ tất cả, cung vàng điện ngọc, vợ đẹp con khôn, tài sản quý báu để đi tìm một con đường, mà thuở bấy giờ, chàng nhận thấy sự thật là có những Khổ sinh ra thì chắc chắn có con đường diệt Khổ.
Chàng trai ấy sau này trở thành Đức Phật Gautama, dân gian hay còn gọi là Phật Thích Ca.

Đức Phật đã giác ngộ điều gì và truyền dạy lại những gì cho hậu thế, quả là đến bây giờ vẫn còn nhiều điều cần thảo luận, vì vậy, qua những bài viết này, xin chia sẻ đến những người có duyên từng bước những thông tin cơ bản ngõ hầu gạt đi những quan điểm về tôn giáo, triết học, văn hóa dân gian mà khi đi đến quốc gia nào, Đạo Phật luôn bị đồng hóa với văn hóa bản địa trở thành những điều mà không còn nguyên bản nữa.

Trải qua 6 năm tu hành vừa khổ hạnh, vừa chừng mực, Đức Phật đã biết(knowing) và thấy(seeing) những điều sau, mà sau này gọi là Tứ Diệu Đế, tức 4 sự thật về khổ. (đọc đầy đủ tại bài Kinh : https://suttacentral.net/vn/sn56.11)
1.  KHỔ LÀ GÌ ?

• Sinh là khổ,
•  già là khổ,
•  bệnh là khổ, 
• chết là khổ,
•  sầu, bi, khổ, ưu, não là khổ,
•  oán gặp nhau là khổ,
•  ái biệt ly là khổ, 
• cầu không được là khổ. 

Tóm lại, năm thủ uẩn là khổ. 

Ở diệu đế thứ nhất, ngài chỉ ra rằng Khổ có thật, và nó tồn tại khách quan, hoàn toàn độc lập với ý chí con người dù muốn hay không muốn, đó là những nỗi khổ mà con người không cưỡng lại được như sinh ra, già đi hàng ngày, bệnh tật là cái chắc chắn, không bệnh này thì bệnh kia, và chắc chắn, tất cả chúng ta đều phải chết dù muốn dù không, những cái này là Thân Kiến, tức cho rằng thân thể này là Của Tôi, nhưng lại không điều khiển được nó, rồi chưa kể đến những phiền não sầu bi trong đời sống hàng ngày từ gia đình, đến công việc, cho dù là người giàu hay nghèo thì đều có những phiền não riêng, rồi là ghét nhau, rồi yêu mà phải chia ly, hoặc cầu mà không được cũng gây khó chịu. Năm thủ uẩn là khổ sẽ phân tích vì sao lại thế ở các bài viết sau khi chúng ta làm quen với khái niệm về Ngũ Uẩn(sắc, thọ, tưởng, hành, thức: sắc là thân người, thọ là các cảm xúc, tưởng là chức năng gán nhãn, gọi tên, hành là các hành động của 6 giác quan và thức là sự nhận thức, nhận biết của 6 giác quan), Ngũ Uẩn tập hợp cấu tạo nên con người.

2.TẠI SAO KHỔ?

• Ðây là Thánh đế về Khổ tập, này các Tỷ-kheo, chính là ái này đưa đến tái sanh, câu hữu với hỷ và tham, tìm cầu hỷ lạc chỗ này chỗ kia. Tức là dục ái, hữu ái, phi hữu ái.

 Nguyên nhân gây ra khổ là gì được Ngài chỉ ra ở điều thứ 2, chính những ái (khao khát ngủ ngầm) nó dẫn con người đến các đời sống khác nhau (luân hồi), chính sự tìm cầu của các giác quan ví dụ như : Mắt tìm hỷ lạc ở trong sắc(thích người, vật đẹp, ưa nhìn) , Tai tìm hỷ lạc ở âm thanh (nghe nhạc, ca hát...), mũi tìm hỷ lạc ở mùi hương, lưỡi tìm hỷ lạc ở vị ngon, thân tìm hỷ lạc ở xúc chạm dễ chịu và ý tìm hỷ lạc ở các suy nghĩ tưởng tượng. Những hỷ lạc đó của các giác quan gọi là Dục ái, ngoài ra còn 1 cái ái nữa là Hữu ái tức ái khao khát được tồn tại, 1 ái nữa là Phi hữu ái tức khao khát được biến mất, đoạn diệt (chán đời...), sẽ có những bài viết phân tích về sau vì sao Ái lại nguy hiểm, loại Ái nào cần bỏ, vì sao Giới luật đề ra để làm gì? Và hành thiền để làm gì, điều này rất quan trọng, nếu không hiểu về Ái, người ta sẽ bỏ giới luật và tìm cầu hỷ lạc, và tiếp tục tạo ra các nguyên nhân gây khổ

3. DIỆT KHỔ SẼ VỀ ĐÂU?

Ở điều 3 này, Phật giảng về Khổ diệt, 

• Ðây là Thánh đế về Khổ diệt, này các Tỷ-kheo, chính là ly tham, đoạn diệt, không có dư tàn khát ái ấy, sự quăng bỏ, từ bỏ, giải thoát, không có chấp trước. Đây chính là Niết Bàn, 

Niết Bàn đơn giản khi 1 vị nào đó tu tập diệt được ái, những khao khát ngủ ngầm, những nguyên nhân gây khổ không còn 1 chút nào nữa trong tâm vị ấy, ly tham hoàn toàn, tham và sân đoạn diệt hoàn toàn không còn khởi lên dù chỉ là 1 chút dư tàn. Đây chính là Giác Ngộ và Giải Thoátmà nhiều người vẫn còn thắc mắc là trong Đạo Phật giác ngộ là gì, rất đơn giản về khái niệm, nhưng khó vô cùng về thực hành phải không?

4. CON ĐƯỜNG DIỆT KHỔ 

Ở điều 4, Phật giảng về con đường dẫn đến Khổ diệt, hay còn gọi là Đạo Đế, Ðây là Thánh đế về Con Ðường đưa đến Khổ diệt, 

• này các Tỷ-kheo, chính là con đường Thánh đạo Tám ngành, tức là Chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định. 

Phật chỉ ngoài con đường thực hành 8 điều chân chánh này ra, thì không còn con đường nào khác diệt được Ái, 8 điều chân chánh phải thực hiện cùng lúc, mới nhổ được gốc của Ái chạy ngủ ngầm trong tâm của mỗi người. Để thực hành nó phải làm từng bước 1, từ cơ bản đến nâng cao, từ việc giữ giới của cư sĩ như 5 giới cơ bản: Không sát sinh, không uống rượu, không nói dối, không tà dâm, không trộm cắp. Nhờ giữ Giới, tâm được an ổn (không lăn tăn, hối hận, bất ai, xung đột nội tâm), do tâm được an ổn nên tâm có Định, tâm có định nhờ giữ giới, nhờ ly dục nên Định này được gọi là Chánh Định, khác với các loại Định khác có được nhờ các phương pháp khác không phải ly dục, ly các bất thiện nên gọi là Tà Định. Do có chánh định, kèm Chánh Kiến (biết phân biệt đúng sai, tốt xấu, thiện và bất thiện) và Chánh Tư Duy(Biết tư duy, suy luận đúng đắn, dựa trên nhiều góc nhìn đúng của Chánh Kiến), đi kèm cùng Chánh Ngữ (Nói năng chân thật, từ tốn, đúng thời, mang lại lợi ích cho người nói và nghe, ..), Chánh Nghiệp (Lựa chọn nghề nghiệp chân chính, nghề nghiệp trong sạch, được xã hội và pháp luật, người dân công nhận), Chánh mạng (nuôi thân chân chánh từ sức lao động đi kèm Chánh nghiệp) , Chánh tinh tấn (từ bỏ các bất thiện, nuôi dưỡng tăng trưởng các thiện tâm), Chánh niệm (nhớ về các điều thiện, nhớ lời Phật dạy).. Con đường Bát Chánh là con đường duy nhất dẫn đến giác ngộ và giải thoát.
Tứ Diệu Đế là 4 sự thật về Khổ. Trong tất cả các bài Kinh, Phật chỉ dạy đi dạy lại về Tứ Diệu Đế, ngoài ra không dạy gì thêm. Nhờ đó, các vị đệ tử thực hành theo bằng cách giữ gìn giới luật, hành thiền định (để có Chánh Định) và thiền quán (để có Chánh Kiến, Chánh Tư Duy...) và với những nỗ lực bền bỉ, kiên nhẫn, họ thành tựu Pháp Hành để trở thành các bậc Thánh, tâm đã đoạn diệt hoàn toàn các ô nhiễm ngủ ngầm và giải thoát hoàn toàn.

Những chi tiết về con đường dẫn đến giác ngộ xin viết ở phần 2 ở các bài viết sau sẽ giải thích chi tiết tỉ mỉ cách thực hành từng bước 1 và kể về những case study của các thiền sư ngày xưa và ngày nay đã thực hành ra sao dựa trên những Kinh Sách nào.

Case study đầu tiên là khi Phật giảng bài Kinh Vô Ngã Tưởng cho 5 vị đạo sỹ tên là Kiều Trần Như, nhờ đó mà 5 vị sau nghi nghe giảng đã thực hành theo và đạt được giác ngộ và giải thoát hoàn toàn.
- Link bài Kinh đó ở đây: https://suttacentral.net/vn/sn22.59
- Link bài giải thích bài Kinh trên ở đây cho những ai đọc Kinh chưa hiểu: https://www.budsas.org/uni/u-kinhvnt/kvnt01.htm



Đầu tiên, Phật xác định đối tượng cần giải quyết. Đó là Khổ. Chiết nghĩa được từ này chắc cả vạn quyển không xong. Đơn giản, ta cứ gọi là Khổ đã. Tiếng Anh dịch là suffering (sự chịu đựng). Sau này, bạn sẽ hiểu Khổ không phải khổ đau ta hay dùng mà Khổ đơn giản là sự sai lệch giữa kì vọng và thực tế. Thực tế mưa, bạn muốn nắng, đó là khổ. Thực tế nóng, bạn muốn lạnh, đó là khổ. Khi nào, thực tế mưa bạn thấy vui, nắng cũng thấy vui, đi qua đống rác thấy thối, nhưng vẫn vui và chấp nhận rác thì phải thối, thì bạn là Phật.

Phật không dạy Cân Đẩu Vân, không dạy biến hình, không dạy thần thông. Ngồi thiền 49 ngày, rồi quyết định theo con đường Trung Đạo và soạn ra Tứ Diệu Đế cho đời. Xác định được Khổ, ngài viết là Khổ Đế. Tiếp theo, Ngài dạy nguyên nhân Khổ tức Tập Đế. Khi biết nguyên nhân Khổ, lại dạy diệt Khổ rồi thì sẽ như nào, tức là Diệt Đế. Diệt Đế nôm na là mục đích muốn tới, là mười quả bóng bowling đã thấy rõ. Cuối cùng, nắm rõ mục đích, Ngài mới dạy cách đi tới đích tức Đạo Đế, cách diệt Khổ. Và cách diệt Khổ là một con đường mà khi đi ta phải mang theo, trang bị, rèn luyện, lên level cho mình 8 thứ gọi là Bát Chánh Đạo. Cực kì rõ ràng và khúc chiết. Không à uôm loằng ngoằng.

Đức Phật biết rất nhiều, nhưng không nói hết vì không liên quan. Phật chỉ truyền cho nhân gian bốn điều trên, tức Tứ Diệu Đế, bốn chân lý kỳ diệu. Chúng sinh nắm được bốn điều kì diệu trên là đạt con đường tiệm tu đắc quả A La Hán. Tuy chậm nhưng chắc chắn.

st